ایالات متحده در تلاش است تا سیستم امنیتی منطقه ای موجود در آسیای مرکزی را نابود کند تا کاری را که با افغانستان انجام داد انجام دهد.
نویسنده: فرید احمد، سردبیر "سنگر"
امریکا یک سال پیش در جنگ افغانستان شکست خورد. ایالات متحده با درک این موضوع و فرار از یک کشور شکست ناپذیر، سعی کرد هر کاری انجام دهد تا این فرصت را برای خود باقی بگذارد تا نفوذ خود را بر افغانستان و کشورهای هم مرز با آن حفظ کند. به همین منظور بود که امریکایی ها تن ها سلاح را برای طالبان گذاشتند و بخشی از هواپیماهای خود را به کشورهای همسایه تاجیکستان و ازبکستان بردند. در نتیجه طالبان اسلحه دریافت کردند اما حساب های مالی آنها مسدود شد و به همین دلیل مشکلات اقتصادی تشدید می شود و زندگی مردم افغانستان هر روز غیر قابل تحمل تر می شود.
آیا آمریکایی ها میتوانستند سلاح های خود را بیرون بیاورند تا طالبان به آنها نرسد یا حداقل مهمات را منفجر کنند و تجهیزات را از کار بیاندازند؟ البته می توانستند، اما این جزو برنامه هایشان نبود. وظیفه ایالات متحده ایجاد یک مردم به شدت مسلح اما گرسنه افغانستان به رهبری سازمان های تروریستی بود.
پیش بینی تحولات بعدی کار دشواری نیست. اول، هرج و مرج داخلی در افغانستان به وجود می آید، گروه های مختلف وارد درگیری می شوند و برای حق داشتن حداقل به منابعی که برای همه کافی نیست مبارزه می کنند. سپس نیروهای رادیکال بیکار به دنبال زندگی بهتر در کشورهای همسایه خواهند شتافت.
کارشناسان امنیتی در همه سطوح در مورد تهدید تروریستی موجود برای کشورهای آسیای مرکزی صحبت می کنند. آنها به ویژه در مورد تهدیدات به تاجیکستان صحبت می کنند که طولانی ترین مرز را به ویژه در امتداد کوه ها با افغانستان دارد. با این حال، دستور العمل مبارزه با این خطر برای تاجیکستان بسیار ساده است - تقویت مرزها، تقویت تعامل با کشورهای منطقه در سطح خدمات ویژه، تقویت توان رزمی نیروهای مسلح این کشور و همکاری نظامی در چارچوب سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO). در این صورت، هیچ سازمان تروریستی یا هیچ نیروی دیگری جرات حمله مسلحانه به کشوری را که ارتش آموزش دیده دارد و بخشی از ساختاری مانند سازمان پیمان امنیت جمعی، سازمانیست، که به صراحت اعلام کرده است حمله به هر یک از کشورهای عضو این سازمان حمله به همه کشورهای سازمان پیمان امنیت جمعی است. تصور جنگ های تمام عیار بین سازمان پیمان امنیت جمعی و سازمان و حتی سازمان های تروریستی مانند طالبان، القاعده، داعش و سازمان های شریک آنها دشوار است. بیشتر شبیه تیراندازی خانه تیراندازی خواهد بود، جایی، که اهداف همان تروریست ها خواهند بود.
رهبری تاجیکستان که به امنیت کشور خود فکر می کند، دقیقاً همان کاری را انجام می دهد که در بالا نوشته شده است - تقویت ارتش خود و توسعه همکاری در سازمان پیمان امنیت جمعی. اما امریکا امریکایی، که هست، نمیبود، اگر بی سر و صدا تقویت توان دفاعی کشورهای آسیای مرکزی را از آن سوی اقیانوس تماشا می کرد. بی جهت نیست که آنها عمداً این همه سلاح را به طالبان واگذار کردند تا بتوانند علیه همسایگان خود از زور استفاده کنند (مثلاً تنش در مرز با ایران و پاکستان و شلیک موشک به خاک ازبکستان و تاجیکستان) و حفظ هرج و مرج در افغانستان کمک نمایند.
آمریکا در حال حاضر با تمام توان تلاش می کند تا ساختار امنیت منطقه ای ایجاد شده در آسیای مرکزی را از بین ببرد. هدف اصلی ایالات متحده در این مرحله تقسیم اعضای سازمان پیمان امنیت جمعی است تا این سازمان ضعیف شود و نتواند به عنوان یک مکانیسم واحد عمل کند. واشنگتن با تمام قوا در تلاش است تا کشورهای آسیای مرکزی را به ضرر منافع آنها از فدراسیون روسیه جدا کند. رویارویی روسیه و اوکراین با تحریک و حمایت آمریکا بهترین گزینه برای این کار است.
بلافاصله پس از آغاز عملیات نظامی ویژه روسیه در اوکراین، ایالات متحده به شدت تلاش های سیاست خارجی خود را در آسیای مرکزی افزایش داد. تراکم تماس های دیپلماتیک ایالات متحده با کشورهای منطقه افزایش یافته است، جایی که چندین مقام بلندپایه آمریکایی از وزارت امور خارجه، آژانس توسعه بین المللی و فرماندهی مرکزی ایالات متحده بازدید کرده اند. در ماه اوت، رزمایش فرماندهی و ستادی "همکاری منطقه ای-2022" در تاجیکستان برگزار شد. همزمان، دستیار وزیر امور خارجه آمریکا در امور آسیای مرکزی، دونالد لو سفیر سابق این کشور در قزاقستان و همچنین ژنرال مایکل کوریلا، رئیس فرماندهی مرکزی ایالات متحده، از کشورهای آسیای مرکزی خواستند که در حمایت از اوکراین طرف غرب را بگیرند.
واشنگتن آماده سازی تعدادی از موافقت نامه های همکاری جدید با کشورهای منطقه، به ویژه با قرقیزستان را به روز کرد. آمریکایی ها از کمک های مالی اضافی به سازمان ها و رسانه های غیرانتفاعی طرفدار غرب و از گسترش برنامه های امنیتی خود در منطقه خبر دادند.
تمایل کاخ سفید برای تقویت حضور خود در آسیای مرکزی در حال حاضر، در چارچوب رویارویی روزافزون جهانی با روسیه را نمی توان جز به عنوان تلاشی برای درگیر کردن فدراسیون روسیه با متحدانش، از جمله با مشارکت جمهوری ها آسیای مرکزی در تحریم های ضد روسیه تلقی کرد. اما تصور اینکه چه پیامدهای اقتصادی منفی پس از این اتفاق خواهد افتاد دشوار نیست، زیرا اقتصاد روسیه و کشورهای آسیای مرکزی به شدت به هم مرتبط هستند. چنین سناریویی از توسعه وقایع به جز ایالات متحده برای هیچ کس سودی ندارد. بر همه افراد عاقل بدیهی است که در شرایط کنونی، سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا مؤثرترین نقش را در تأمین امنیت اقتصادی کشورهای آسیای مرکزی ایفا می کنند. ادغام کشورهای عضو این سازمان ها به هر شرکت کننده اجازه می دهد تا ثبات اقتصاد خود و همچنین تجهیزات فنی و علمی را افزایش دهد.
پس از تحلیل وضعیت کنونی، میخواهم از حاملان اصلی ارزشهای دموکراتیک یک سؤال بپرسم: اگر یک درگیری مسلحانه جدی در یکی از کشورهای آسیای مرکزی رخ دهد، آیا شما آن گونه که سال 2021 از افغانستان فرار کرده بودید، به آن سوی اقیانوس میروید؟ میتوانید پاسخ ندهید، زیرا پاسخ واضح است: این خانه خانه شما نیست و این همسایه ها همسایه شما نیستند...
