اسلحههای آمریکایی برای ارتش پاکستان مشکل بزرگی ایجاد کردهاند
نویسنده: دکتر صاحبزاده محمد عثمان، EUR Asia Review (ایالات متحده آمریکا)
برگردان: کتایون ضیاییفر
پیامدهای تلاش ایالات متحده برای خروج از افغانستان در سال ۲۰۲۱ همچنان در منطقه احساس میشود، هرچند این پاکستان است که بار مسوولیت سنگینتری را متحمل شده است. تجهیزات نظامیای که امریکا به ارزش میلیاردها دالر در اختیار نیروهای دفاعی و امنیتی ملی افغانستان قرار داده بود تا توان آنها را تقویت کند، پس از بازپسگیری کابل و تسلط طالبان بر کشور، در اختیار طالبان باقی ماند. نتیجه آن شد که این ذخایر تسلیحاتی بهتدریج به بازار سیاه راه پیدا کرد و در نهایت به دست گروههای مختلف شبهنظامی افتاد که بزرگترین آنها تحریک طالبان پاکستان (TTP) است. این انتقال نهتنها گروههای تروریستی را به سلاحهای پیشرفته مجهز کرد، بلکه سطح خشونت را نیز بهطور چشمگیری افزایش داد؛ امری که باعث بیثباتی مرزهای پاکستان و تضعیف امنیت ملی این کشور شده است.
یکی از نگرانکنندهترین روندها این است که اکنون تروریستها از طریق ارتباط با طالبان افغانستان، بهراحتی به سلاحهای باکیفیت امریکایی دسترسی دارند. بارها گزارش شده است که تفنگهای M16 و M4، عینکهای دید در شب و دیگر تجهیزات پیشرفتهای که پیشتر در اختیار سربازان طالبان قرار داشت، بهطور مداوم به دست شبهنظامیانی میافتد که در داخل پاکستان فعالیت میکنند. این سلاحها در دهها حمله علیه نیروهای امنیتی و غیرنظامیان، بهویژه در ایالت خیبر پختونخوا که طی دو سال گذشته شاهد افزایش خشونتهای شورشی بوده، مورد استفاده قرار گرفتهاند. تجهیزات دید در شب بهخصوص به تروریستها برتری قابلتوجهی در کمینگیری در تاریکی داده و امکان اجرای حملات مؤثرتر و سازمانیافتهتر را برایشان فراهم کرده است.
به قدرت رسیدن طالبان پس از آگست ۲۰۲۱ فضایی را ایجاد کرد که در آن تجهیزات نظامی امریکا میان فرماندهان محلی توزیع شد و اغلب این سلاحها در شبکههای آنها باقی ماند. طالبان بهجای ایجاد یک زنجیره فرماندهی واحد برای همه سلاحهای مصادرهشده، با اتخاذ یک سیستم غیرمتمرکز به واحدهای منفرد اجازه داد از این تجهیزات بهعنوان ابزار نفوذ، معامله یا حتی کسب سود استفاده کنند. نتیجه این وضعیت، رونق بیسابقه بازار سیاه بود و اکنون سلاحها و تجهیزات پیشرفته بهراحتی در اختیار گروههای مسلح منطقه قرار میگیرد. این سلاحها برای TTP که سالها در افغانستان بازسازی و سازماندهی مجدد شده بود، تحولآفرین بوده و توان عملیاتی آن را چندین برابر کرده است.
یکی از دلایل اصلی این گسترش، حجم عظیم تجهیزاتی است که پس از خروج امریکا باقی ماند. برآورد میشود هنگام خروج ایالات متحده، حدود ۷ میلیارد دالر تجهیزات نظامی، وسایل نقلیه و سلاح در افغانستان جا گذاشته شد. هرچند رئیسجمهوری امریکا، دونالد ترامپ، بارها از بازپسگیری این تجهیزات سخن گفت، اما هیچ راهبرد عملی و مؤثری برای این کار اجرا نشد. افغانستان عملاً به یک انبار باز از تجهیزات مدرن نظامی تبدیل شده که اکنون به دست گروههایی میرسد که دامنه خشونت آنها به مرزهای افغانستان محدود نمیشود. نبود سازوکار بازپسگیری و ناتوانی یا عدم تمایل طالبان در مهار انتشار این سلاحها، خلأ امنیتی خطرناکی ایجاد کرده که پیامدهای مرگباری برای پاکستان بهدنبال داشته است.
گزارشهای سازمان ملل متحد نیز نشان دادهاند که TTP و دیگر گروهها تا چه اندازه از سلاحهای بهجا مانده از امریکا پس از تسلط طالبان بهرهبرداری کردهاند. نتایج این گزارشها حاکی از آن است که گروههای شورشی فعال در خاک پاکستان با تجهیزاتی مانند تفنگهای M16، کارابینهای M4 و دستگاههای دید در شب تقویت شدهاند. این سلاحها که برای افزایش توان نیروهای نظامی حرفهای طراحی شدهاند، در دست تروریستها موجب افزایش شدت و گستره خشونت شدهاند. اکنون شبهنظامیان به تجهیزاتی دسترسی دارند که پیشتر فقط در اختیار ارتشهای پیشرفته بود، در حالی که نیروهای امنیتی پاکستان همزمان در جبهههای متعدد تحت فشار هستند.
این وضعیت با نبود کنترل بر بازار سیاه که در افغانستان شکوفا شده، وخیمتر شده است. در نبود نظامهای کنترلی مؤثر و با توجه به شرایط وخیم اقتصادی، خریدوفروش سلاح و تجهیزات نظامی با کمترین نظارت انجام میشود. حتی شهروندان عادی افغانستان که از افزایش جرم و ناامنی هراساناند، برای دفاع از خود به خرید سلاح روی آوردهاند؛ امری که بازار را گسترش داده و کنترل گسترش تسلیحات را دشوارتر کرده است. دسترسی گسترده به تجهیزات مرگبار، تهدیدی بلندمدت است که نهتنها امنیت پاکستان، بلکه امنیت کل منطقه را به خطر میاندازد، بهویژه آنکه مرزها بیش از پیش در معرض قاچاق سلاح قرار گرفتهاند.
کارشناسان و متخصصان امنیتی معتقدند شواهد موجود بسیار قوی است؛ سلاحهایی که از شبهنظامیان در داخل پاکستان ضبط میشوند، اغلب دارای شناسههایی است که آنها را به تجهیزاتی مرتبط میکند که پیشتر توسط امریکا در اختیار نیروهای افغانستان قرار داده شده بود. در یکی از موارد، مقامات پاکستانی به واشنگتن پست ۶۳ قبضه تفنگ نشان دادند که گفته میشد همگی پیش از سقوط کابل توسط ایالات متحده به افغانستان تحویل داده شده بودند. این موضوع تنها بر نگرانیها درباره وسعت گسترش سلاحها و افزایش استفاده از آنها در حملات داخل خاک پاکستان میافزاید.
بُعد دیگر و نگرانکننده این پدیده، جنبه اقتصادی آن است. «راز محمد»، یکی از تاجران اسلحه پاکستانی، در مصاحبهای با رسانهها گفت که قیمت تجهیزات دید در شب پس از به قدرت رسیدن طالبان بهشدت کاهش یافته است. این دستگاهها که پیشتر حدود ۲۰۰۰ دالر قیمت داشتند، در مدت کوتاهی با قیمت ۳۰۰ دالر فروخته میشدند؛ نشانهای روشن از وفور ناگهانی این تجهیزات.
تأثیر این کاهش قیمت بر دسترسی گروههای شبهنظامی بسیار خطرناک است، زیرا به آنها اجازه میدهد عملیات خود را دقیقتر و در عین حال مرگبارتر انجام دهند. انگیزههای مالیای که این تجارت را زنده نگه داشته، تضمین میکند که اگر با تلاش هماهنگ منطقهای مهار نشود، در بلندمدت به چالشی بزرگتر تبدیل خواهد شد.
دکتر صاحبزاده محمد عثمان دارای مدرک دکتری (ایتالیا) در رشته ژئوپلیتیک است و در حال حاضر دوره پژوهش پسادکتری خود را در دانشگاه شاندونگ چین میگذراند. دکتر عثمان نویسنده کتابی با عنوان «رویکردهای متفاوت به آسیای مرکزی: اقتصاد، امنیت و انرژی» است که توسط انتشارات لکسینگتون در ایالات متحده آمریکا منتشر شده است.
