آیا نشست سمرقند به اجماع منطقه ای سر افغانستان خواهد رسید؟
نویسنده: محمد قادر مصباح، تحلیلگر امور منطقه و افغانستان (آلمان)
طی کمتر از دو سال این چهارمین نسشت پیرامون وضعیت سیاسی ، امنیتی ، اقتصادی و اجتماعی افغانستان است
اولین نشست زیرنام آبتکار اسلام آباد برای توسعه و رویکرد منطقه ای در قبال افغانستان که در ماه سیپتامبر ۲۰۲۱ در اسلام آباد برگزار شد که نمایندگان کشورهای چین، روسیه، ایران، تاجیکستان، اوزبیکستان، ترکمنستان شرکت داشتند. ان وقت پاکستان نخست وزیری بنام عمران خان داشت که به شدت بدنبال اجماع منطقه ای و تطهیر چهره طالبان در مجامع بین المللی می طپید و حتی آموزش وتعلیم و تربیه بانوان را خلاف فرهنگ دانسته بود. او بدنبال اشغال ژیو اکونومیک و تاراج معادن افغانستان از طریق خس کشی ذوغال سنگ، سنگ مرمر، سنگ کرومایت، سرب و لاجورد و... بود که حتی توسط شماری از فرماندهان طالبان به پیمانه زنگ چور پیش رفته بود. وزیرخارجه پاکستان هماهنگی نزدیک کشورهای همسایه افغانستان را یگانه راه حل ثبات و حل معضلات کمک های بشر دوستانه بر شمرده بود و بر تعهد اسلام آباد از طریق باز گذاشتن دروازه های تجارتی بر دهلیزهای کابل و رفت و امد تاکید داشت.
دومین نشست در ماه نوامبر ۲۰۲۱ در تهران برگزار شد که وزرای خارجه پاکستان، تاجیکستان، اوزبیکستان، ترکمنستان مستقیم و وزرای خارجه چین و روسیه غیر حضوری شرکت کرده بودند. مقام های ایرانی گروه طالبان را جنبش اصیل منطقه ای عنوان کرده بود که در مقابل تجاوز آمریکا وعوامل آن ایستادگی کرد. ایران از کشورهای منطقه خواسته بود که از تلاش برای دست یابی به صلح پایدار بصورت مشترک و هماهنگ کار کنند و از تشکیل دولت فراگیر، امنیت مرزی و راه حل سیاسی با حکومت سرپرست کابل مضایقه نکنند.
سومین نشست در ماه مارچ ۲۰۲۲ در جمهوری خلق چین با حضور وزاری خارجه پاکستان ، ایران ، روسیه ، تاجیکستان ، اوزبیکستان ،ترکمنستان ،قطر و اندونیزی برخلاف دو نشست قبلی امیرخان متقی وزیر خارجه خود خوانده طلبه در کابل نیز در آن شرکت داشتند برگزار شد، این نشست با پیام شی جین پینگ شروع شد در ان پیام گفته بود افغانستان همسایه و شریک مشترک همه کشورهای شرکت کننده است و ما جامعه ای را با آینده ای مشترک تشکیل میدهیم چون افغانستان با ثبات، صلح آمیز و درحال توسعه و شکوفایی آرزوی همه مردم این کشور و در راستای منافع مشترک کشورهای منطقه و جامعه جهانی است.
در سومین نشست کشورهای فدراتیف روسیه، جمهوری اسلامی ایران، پاکستان و چین آشکارا از موجودیت گروه های تروریستی داعش، القاعده، طالبان پاکستانی، تحریک ترکستان شرقی، مواد مخدر و قاچاق سلاح ابراز نا رضایتی کردند و موضوع رسمیت یافتن دولت طالبان را به رضایت کشورهای منطقه از این گروه یاد کردند.
اکنون چهارمین نشست وزرای خارجه کشورهای منطقه مطابق آجندای از قبل داده شده برای حل بحران افغانستان در سمرقند اوزبیکستان برگزار شد که در آن سرگی لاوروف، چین گانگ، سراج الدین مهرالدین، بختیار سعید اوف، حنا ربانی، امیر حسین عبداللهیان حضور دارند.
آیا قدم های عملی برای تسهیل حل و فصل بحران سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، امنیتی افغانستان و منطقه و همچنین مبارزه مشترک با تروریزم، افراطیت، مواد مخدر و داعش که از جمله نگرانی های اصلی کشورهای منطقه است، برداشته شده است؟
به نظر میرسد که این نشست ها نتنها راه کار عملی برای ثبات و توسعه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، امنیتی و پدیده مهاجرت، هراس افگنی، افراطیت، تروریزم و مواد مخدر ارایه نمی کند که فصل تازه ای بر ادامه دامنه ای بحران باز می کند. طالبان پاکستانی با فشردن گلوی دولت پاکستان عملا روزی نیست که به بد امنی آن کشور دامن نزند و گروه داعش همواره یکی از دغدغه های اصلی حکومت خود خوانده طلبه ها در کابل است. خیزش های خیابانی دولت جمهوری اسلامی ایران را به نفس تنگی مبتلا کرده و تایوان و اوکراین به پدیده جدید رویارویی غرب، چین و روسیه تبدیل شده و گروه های تکفیری با ابزار دینی به تشویق و ایستادگی در درون آسیای میانه علیه دولت های منطقه جسارت یافته است. اگر این موارد نتواند درآجندای نشست سمرقند پاسخ مناسب پیدا کند، به احتمال زیاد که فربه شدن و گسترش هراس افگنی به دست های غیبی و بلوک غرب پیامدهای ناخواسته ای است که کشورهای منطقه را بسیار ارزان طعمه خود خواهند ساخت.
