سیاست جنسیتی طالبان و داعش چیست؟
نویسنده: دکتر مولوی برهانالدین محمدی
یکی از برجستهترین وجوه اشتراک طالبان و داعش، نگاه ابزاری، تحقیرآمیز و ستیزهجویانه با زن است. در هر دو تفکر، زن نه بهعنوان انسان مستقل، بلکه بهمثابهی ناموس، ماشین تولید، نسل افراطی یا محل فتنه تعریف میشود. این نگاه نه تنها باعث محدودیت شدید حقوق زنان شده، بلکه نقش بزرگی در سیاستگذاری، جذب نیرو و حتی روایتسازی ایدئولوژیک داعشی و طالبانی ایفا کرده است.
طالبان و زن، بازتولید ساختار پدرسالارانه قبیلهای
نخست، سیاست طالبان حذف زنان از عرصه عمومی است که در دوران اول حاکمیت طالبان (۱۹۹۶–۲۰۰۱)، زنان از آموزش، کار، و حتی بیرون رفتن بدون محرم، محروم بودند. با بازگشت طالبان در ۲۰۲۱، تاریخ تکرار گردید: مکاتب دخترانه بسته شدند، زنان از کار در رسانهها، وزارتخانهها، و حتی بازارها کنار زده شدند و بدون محرم اجازه برآمدن ندارند و در بدترین نوع حالت نگهداری میشوند.
دوم، حجاب اجباری و تفکیک جنسیتی است که طالبان، پوشش برقع یا چادر سیاه را الزامی کردهاند، و عدم رعایت آن با برخوردهای فیزیکی و زندانیشدن همراه است. حضور زنان در محافل عمومی بهطور سیستماتیک محدود و حذف شده است؛ دانشگاهها، پارکها، حمامها، و حتا سیر و سفر زنان بهشدت کنترل میشود.
سوم، تعریف زن در چارچوب خانواده شده است. طالبان زنان را فقط در چارچوب همسر، مادر یا محرم میپذیرند. حقوق فردی، شغلی یا مدنی آنان مورد شناسایی قرار نمیگیرد. ازدواجهای اجباری، بهویژه با طالبان، همچنان رایج است، بهخصوص در مناطق جنگزده.
داعش و زن از ابزار تبلیغاتی تا بهرهداری جنسی
نخست، استفاده ابزاری از زن برای تبلیغ خلافت:
در دوران خلافت داعش، زن مادر مجاهدان معرفی میشد. حضور زن بهعنوان سرباز جهاد، ممنوع ولی بهعنوان پاداش برای مجاهد تجلیل میشد.
داعش گروههای تبلیغی خاصی برای زنان در فضای مجازی راهاندازی کرده بود که هدفشان جذب زنان غربی و کشورهای اسلامی برای ازدواج با جنگجویان بود.
دوم، بردهداری جنسی و بازار بردگان داعش:
پس از تصرف شهرهای ایزدینشین در عراق، داعش هزاران زن و دختر ایزدی را به بردگی جنسی گرفتند و زنان در بازارهای موصل و رقه مانند کالا به فروش میرفتند. قیمتگذاری بر مبنای سن، زیبایی و وضعیت بکارت انجام میشد. این عمل با فتوای رسمی داعش مشروع جلوه داده میشد، بهعنوان غنیمت جنگی که خداوند حلال کرده است.
سوم، نظام پلیسی زنانه (الحسبه) گفته میشود:
داعش پلیس زنانهای به نام «الخنساء» تشکیل داده بود که وظیفهاش کنترل پوشش و رفتار زنان بود. این پلیسها دیگر زنان را به جرم آرایش، خنده بلند، یا همراهی با مردان بیمحرم مجازات میکردند.
مقایسه سیاستهای جنسیتی طالبان و داعش
در زمینه سیاستهای جنسیتی، طالبان و داعش هر دو دیدگاههای بهشدت محدودکننده و تبعیضآمیز نسبت به زنان دارند؛
ازدواجهای اجباری در هر دو گروه رایج بود، اما در داعش علاوه بر آن، زنان بهویژه زنان غیرمسلمان بهعنوان برده جنسی مورد استفاده قرار میگرفتند. این بردهداری جنسی در داعش نه تنها رایج، بلکه سازمانیافته، رسمی و با فتاوی دینی توجیه میشد. در حالیکه در مورد طالبان، بردهداری جنسی به شکل و به نوع دیگری و تکرار ازدواج روی آوردهاند.
تأثیر این سیاستها بر جامعه و روایت ایدئولوژیک هر دو گروه، زن را بهعنوان خطر و فتنه نگاه میکنند، و بههمین دلیل تلاش میکنند او را از جامعه حذف یا در خانه زندانی کنند. این نگرش سبب نابودی نیروی انسانی زنان، افزایش خشونت خانگی، و گسترش فقر فرهنگی و اقتصادی شده است.
در این میان، زنانی که در برابر این سیستمها مقاومت کردهاند، مورد شکنجه، تهدید یا قتل قرار گرفتهاند.
هم طالبان و هم داعش، با تفسیر افراطی و سیاسیشده از دین، به ابزاریسازی زن در راستای پروژههای افراطیمذهبیشان پرداختهاند. آنان، با حذف زن از عرصه عمومی، میکوشند جامعهای مردسالار، بسته، و مطیع ایدئولوژی بسازند.
