Аз Душанбе то дараи Синд: нависанда ояндаи нақшаи сиёсии минтақаро чӣ гуна тарсим мекунад?
Нависанда: Ориф Ҳасанхон Охундзода, пажӯҳишгар ва таҳлилгари масоили минтақаӣ, узви Шӯрои машваратии "Сангар"
ПЕШГУФТОР
Эҷоди Федератсияи Эрони Шарқӣ ба унвони роҳкоре барои рафъи адами тавозуни сиёсӣ пешниҳод мешавад; адами тавозуне, ки дар натиҷаи мудохилоти ғайритабиии истеъмор ва империализм дар равандҳои табиии шаклгирии давлатдорӣ ва тавсеаи фарҳангии сарзаминҳои шарқии императории Порс, пас аз фатҳи Эрон ба дасти арабҳо дар соли 651 мелодӣ ва ба вижа пас аз соли 1747, замоне ки императории Афшориён фурӯ пошид, ба вуҷуд омадааст.
Федератсияи пешниҳодӣ муташаккил аз се бахши тоҷикӣ, паштунӣ ва балуч хоҳад буд, ки имрӯз дар Тоҷикистон ва Осиёи Марказӣ, Афғонистон ва Покистон парокандаанд. Ду кишвари ахир, ҳар як ба далоили хоси худ, дар вазъияти инҳитоти шадид ва бесуботӣ қарор доранд.
ДАЛОИЛ ВА ТАВҶЕҲОТ
Имкони эҷоди чунин сохтори сиёсӣ ба ҳеҷ ваҷҳ ба қаламрави хаёл ва тасаввур маҳдуд намешавад. Дар сурати вуқӯи Ҷанги ҷаҳонии сеюм, ки эҳтимоли он дар шароити кунунӣ бисёр зиёд аст ва дар таърихи башарият бесобиқа хоҳад буд, сохтори амниятии зербинои назми ҷаҳонии империалистӣ ва иқтисодии мавҷуд, ки худ низ дар таърих ҳамонанде надорад, ба шевае такондиҳанда ва пешбининопазир фурӯ хоҳад пошид.
Ин рӯйдод паёмадҳои фаровоне ба дунбол хоҳад дошт, ки тафаккури мутаориф пеш аз ин вуқӯи онҳоро комилан номумкин мепиндошт.
АФҒОНИСТОН — кишваре аст, ки тавоноии худро барои идомаи ҳаёт ба унвони як сохтори сиёсии пойдор ва коромад, ба гунаи баргаштнопазир аз даст додааст. Бист соли ишғоли мустақим аз сӯи "танҳо абарқудрат"-и он замони ҷаҳон низ натавонист "аробаи шикаста"-ро дубора сарҳам кунад. Толибон мардумоне мутааллиқ ба асри ҳаҷаранд, ки бар кишваре табдилшуда ба хокистар ҳукумат мекунанд.
ПОКИСТОН — як сохтори давлатии маснуӣ аст, ки аз ҳамон оғоз бо навоқиси бунёдӣ эҷод шуд ва ҳадаф аз таъсиси он, ифои нақши абзоре барои касби рента буд. Идомаи мавҷудияти ин кишвар ҳамвора мунҳасиран ба ҳусни ният ва ҳимояти Бритониё ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико вобаста будааст; ҳимояте, ки акнун ба тадриҷ коҳиш меёбад. Ин кишвар дар вазъияти фурӯпошии фоҷеабор ва тақрибан баргаштнопазир қарор дорад.
ТОҶИКИСТОН — танҳо давлат-миллати қавмии босубот, машрӯъ ва шукуфо дар минтақаи мавриди баррасӣ аст. Ин кишвар суботи худро мадюни ҳукумати миллии кунунӣ аст, ки пас аз ҷанги дохилӣ ба қудрат расид ва ҳамчунон мероси таърихии даврони Шӯравӣ ва ҳимояти мустамарри Русия аст.
СОХТОРИ ҶУҒРОФИЁИ ТАБИИИ ФЕДЕРАТСИЯИ ЭРОНИ ШАРҚӢ
Пешниҳод мешавад, ки ҳастаи Федератсияи Эрони Шарқӣ, ба унвони як сохтори сиёсӣ, аз се воҳиди ҷуғрофиёии муҷаззо ташкил шавад, ки дар идома ба тафсил тавзеҳ дода мешаванд.
- Синд ё Ҳиндухуросон
Ин сарзамин миёни каронаи чапи рӯди Синд ва кӯҳҳои Сулаймон — хатти Дюранд — мавқеият дорад. Ин минтақа аз сӯи императории Бритониё замима ва марзбандӣ шуд ва сипас бар асоси тартиботи сарзаминии Бритониё, дар таркиби Покистон қарор гирифт.
Ин минтақа дорои вижагиҳои қавмӣ ва забоншинохтии эронӣ аст, ки дар вуҷуди паштунҳо ва балучҳо таҷаллӣ ёфтаанд. Дар айни ҳол, ин сарзамин навъе марзи ҷудокунанда миёни ду ҷаҳони қавмӣ ва фарҳангии ҳиндӣ ва эрониро ташкил медиҳад.
Дар ин ҷо вижагиҳои забонӣ ва қавмии эронӣ ғалаба доранд, ҳарчанд аз аносири ҳиндӣ низ ба гунаи чашмгире таъсир пазируфтаанд. Ҳамин амр ин сарзаминро аз манотиқи он сӯи рӯди Синд, яъне Панҷоб ва Синд, мутамоиз месозад; манотиқе, ки дар онҳо унсури қавмӣ ва фарҳангии ҳиндӣ бартарии қотеъ дорад.
- Хуросони Суфло
Ин минтақа бахши шарқии фалоти Эрон аст, ки дар он сӯи кӯҳҳои Сулаймон мавқеият дошта ва манотиқи Систон-Зобулистон ва Кобулистонро дар бар мегирад.
Дар ҳудуди ду садаи ахир, ин сарзамин ба номи "Афғонистон" шинохта шудааст; номе, ки дар натиҷаи таъсири сакоҳо (паштунҳо-афғонҳо) бар симои қавмӣ ва фарҳангии он, пас аз вурудашон ба ин минтақа дар ҳудуди ду ҳазор сол пеш, ривоҷ ёфтааст.
Марзҳои ин сарзамин дар оғоз дар чорчӯби императории Дурронӣ таъйин шуданд; императорие, ки дар соли 1747, пас аз кушта шудани Нодиршоҳи Афшор ба дасти Аҳмадхон (шоҳ) Абдолӣ, фармондеҳи муҳофизони шахсии афғони ӯ, бунёдгузорӣ шуд.
- Хуросони Мовароуннаҳр
Чунонки аз номи он пайдост, ин сарзамин дар он сӯи рӯди Оксус (Омударё) мавқеият дорад ва манотиқи эронӣ (тоҷикӣ)-и фармондории кулли Туркистони Русия-и собиқро дар бар мегирад; аз ҷумла тамоми қаламрави Тоҷикистони имрӯза ва ҳамчунин бахшҳои шарқии Туркманистони кунунӣ (Хоразм) ва Ӯзбекистон (Бухоро ва Самарқанд).
Аз дидгоҳи мулоҳизоти амалӣ, минтақаи муҷовири Сорикӯл дар қаламрави Чин низ метавонад ба ин ҳавза афзуда шавад ва ба унвони бахше аз як фазои воҳиди ҷуғрофиёӣ дар назар гирифта шавад.
МУШКИЛОТ
— Тарҳе, ки дар боло ироа шуд, моҳияте ормонгароёна дорад. Афзун бар сарзаминҳои Тоҷикистон, Афғонистон ва Покистон, бархе аз манотиқи федератсияи пешниҳодӣ дар қаламрави кишварҳои дигар қарор доранд.
— Масъалаи интихоби пойтахт ҳамчунон ҳалнашуда боқӣ мондааст. Дар қаламрави сохтори сиёсии пешниҳодӣ, чаҳор шаҳри бузург вуҷуд доранд, ки метавонанд ба гунаи билқувва ин нақшро ифо кунанд: Душанбе, Кобул, Пешовар ва Кветта.
— Ҳифзи Хуросони Суфло ба унвони як воҳиди мустақили идорӣ ва сарзаминӣ, ғайризарурӣ ба назар мерасад. Кобулистонро метавон ба Хуросони Мовароуннаҳр мулҳақ кард ва Хуросони Тоҷикиро ташкил дод, дар ҳоле ки Систон-Зобулистон метавонад ба Ҳиндухуросон вогузор шавад.
КОНФЕДЕРАТСИЯИ ҲИНДИИ ДАРАИ СИНД
Манотиқи дорои вижагиҳои қавмӣ ва фарҳангии ҳиндӣ, ки дар ин сӯи рӯди Синд мавқеият доранд — Кашмир (сарзаминҳои дордӣ), Панҷоб ва Синд — метавонанд аз тариқи як сохтори конфедералӣ ё равобити тобеияти сиёсӣ, бо Федератсияи Эрони Шарқӣ пайванд ёбанд.
Мабнои пешниҳодӣ барои чунин иттиҳоде, пайвандҳои мустаҳками таърихӣ, фарҳангӣ ва исломии ин манотиқ бо Эрони Шарқӣ аст.
