Чаро шиаву суннӣ аз “Иннамал-муъминуна ихватун” бардошти нодуруст доранд?
Навишта: доктор Фарид Юнус, устоди бознишастаи мардумшиносии Ховари Миёна ва мутолиоти фалсафа ва ислом, раиси Конуни андешаи Афғонистон, узви Шӯрои машваратии «Сангар»
Як хоҳар ба ман навишт, ки: «Ҷаноби устод, шумо навишта будед, ки таърифи маҳрам ва номаҳрам барои шумо фарқ дорад. Метавонед тавзеҳ диҳед?»
Аввал, чун ман пайрави ҳеҷ мазҳабе нестам, барои ҳама чиз таърифҳои худро дорам. Ман на пайрави як мазҳаб ҳастам ва на олими дин. Барои ҳамаи масъалаҳо аз ақли худ кор мегирам ва ҳаргиз ба ақли дигарон такя намекунам. Ба назари ман, онҳое, ки мутолиа намекунанд ва муттакӣ ба ақли дигарон ҳастанд, бо ақл, ки ба гуфтаи Имом Ғаззолии Тӯсӣ (алайҳирраҳма), ҷавҳари инсоният аст, мусолиҳа кардаанд.
Ҳазрати Пири тариқат Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ бисёр зариф мегӯяд:
«Илоҳӣ, онеро ки ақл додӣ, чӣ надодӣ? Ва онеро ки ақл надодӣ, чӣ додӣ?»
Ман ақл дорам ва бо фитрати исломӣ, мувофиқи ҳадиси пешвои ислом офарида шудаам ва муҳимтар аз он, ки озод офарида шудаам.
Дувум, ман дар фарҳанги шаҳрии Кобули панҷоҳ сол пеш бузург шудаам, на дар як фарҳанги мутаассиби қавмӣ, қабилавии афғонӣ ва мазҳабии омехта бо таассуб ва тангназариҳои имрӯза. Мардуми шаҳрии он замони Кобул барои ҳамин пешрафта буданд, ки ақли худро доштанд ва бо қонун зиндагӣ мекарданд. Одобро риоят мекарданд ва назокатҳои иҷтимоиро медонистанд.
Ман гуфтам, ки аз Кобули асили панҷоҳ сол пеш ҳастам, на аз Кобули имрӯз.
Дар ин фарҳанг мардон ва бонувони хонавода ва дӯстон бо ҳам даст медиҳанд, рӯбӯсӣ мекунанд ва мардон дастони хонумҳоро мебӯсанд ва монанди хоҳару бародар якдигарро дӯст медоранд ва эҳтиром мекунанд.
Дар ин фарҳанги шаҳрӣ мардон ба занон эҳтироми бисёр доранд.
Ман эҳтиром ба занро пеш аз ҳама аз падарам, марҳум устод Муҳаммад Юнус, маъруф ба «Мутахассис», омӯхтам. Дар маҳфилҳо занону мардон якҷо ширкат мекарданд, на ин ки монанди мардуми қавмӣ ва қабилаӣ танҳо ба маҷлисҳо бираванд. Ин танҳо рафтан ба маҳфилҳо бидуни ҳамсар бештар хоси мардуми деҳнишин, ғайримаданӣ ва аҳли қишлоқу деҳ аст.
Ман шаҳрӣ, яъне маданӣ ҳастам.
Ман як хоҳар доштам ба номи Раноҷон Юнус, ки Худованд ғариқи раҳматаш гардонад. Аввалин ақде, ки соли 1961 милодӣ дар меҳмонхонаи «Кобул»-и шаҳри Кобул баргузор шуд, ақди хоҳари ман буд, ки бо доктор Равон Фарҳодӣ издивоҷ кард. Дар он маросим мардону занон якҷо даъват шуда буданд. Падарам аввалин шахсе буд, ки чунин иқдомро роҳандозӣ кард.
Дар он замон меҳмонхонаи “Кобул” ягона меҳмонхонаи обрӯманди шаҳр буд ва Коко Маннонҷон, ки Худованд ғариқи раҳматаш гардонад, мудири меҳмонхона буд. Ӯ марди бисёр шариф ва дӯстдоштание буд.
Хуб ба ёд дорам, ки ман нӯҳсола будам ва устод Яъқуб Қосимӣ, ки Худованд ғариқи раҳматаш гардонад, дар он маҳфил суруд мехонд.
Бале, падарам мехост як суннати кӯҳнаро бишканад.
Ман бо фарҳанги озодӣ, каромати инсонӣ ва баробарии ҳуқуқи зану мард бузург шудаам, на бо таассуб, табъиз миёни зану мард ва афкори қавмӣ ва қабилавӣ.
Дар дин пеш аз ҳама ният матраҳ аст. Худованд шуморо барои ниятҳоятон мавриди бозхост қарор медиҳад, на танҳо барои амалҳоятон.
Ман ҳамаи бонувонро ҳамчун хоҳар дар дин мебинам. Чунонки Қуръон дар сураи «Ҳуҷурот» мефармояд:
«Иннамал-муъминуна ихватун», яъне мӯъминон дар дин бо ҳам хоҳару бародар ҳастанд.
Аммо дар тафсирҳои шиа ва суннӣ калимаи «ихва» танҳо ба маънои мардон гирифта шудааст. Ман пештар ҳам навишта будам, ки ин тафсир нодуруст аст, зеро «ихва» аз «ах» барои музаккар ва «ухт» барои муаннас бармеояд ва маънои аслии он ин аст, ки занону мардон дар дин бо ҳам хоҳару бародар мебошанд.
Хоҳариву бародарӣ дар дин яъне нисбат ба зан ё марде нияти бад надошта бошед, ғайбати ӯро накунед, айби ӯро нагӯед, суханчинӣ накунед ва агар ба кӯмак ниёз дошта бошад, ба ӯ ёрӣ расонед.
Барои ман ҳама хоҳар ҳастанд. Таърифи номаҳрам барои ман ин аст, ки зане бидуни никоҳ бо марде ҳамбистар шавад. Ман даст додан бо занон ва рӯбӯсӣ кардан бо занонро номаҳрам намедонам. Мо ҳама озод офарида шудаем ва барои худ ва барои имони худ қарор қабул мекунем, на ин ки дигарон барои мо тасмим бигиранд.
Қиссаи байъати Паёмбар, ки бо занон даст надод ва дасташро дар об фурӯ бурд, танҳо ба масъалаи байъат бо занон марбут буд ва бас. Ман таҳлил ва тафсири гузаштагонро дар бораи он ки занону мардон набояд бо ҳам даст диҳанд, қабул надорам.
Ба ҳар ҳол, мавқеи ман ҳам дар доираи хонавода ва ҳам миёни дӯстонам равшан аст ва ман тарзи зиндагии ҳамаро эҳтиром мекунам. Агар зане даст диҳад, ман даст медиҳам; агар рӯбӯсӣ кунад, ман ҳам рӯбӯсӣ мекунам. Аз назари ман, ин на гуноҳ аст ва на хато.
Ман дар муносибатҳои иҷтимоӣ ҳамаи занону мардонро бо нияти хоҳариву бародарӣ яксон мебинам ва ин гуна таассуботе, ки имрӯз ба вуҷуд омадаанд, қатъан қабул надорам. Дар он ҷаҳон худам масъули ҷавобгӯии аъмоли худ ҳастам, на дигарон.
Ман озодии худро на дар амал ва на дар андеша ҳаргиз қурбон намекунам ва инро борҳо гуфта ва навиштаам.
Қуръон ба равшанӣ мегӯяд, ки ҳар кас масъули савоб ва гуноҳи худ аст. Ман дини исломро бисёр дӯст медорам, зеро ба ман ҳувият ва озодӣ бахшидааст.
