Мухолифон чӣ гуна “бебок” мешаванд?
Нависанда: Шуҷоуддин Аминӣ, “Ҳашти субҳ”
Агар ҳамлаи Ҷабҳаи Сипоҳиёни Меҳан бар вулусволии Яфтали Поини вилояти Бадахшонро битавон як рӯйдоди «ғофилгиркунанда» донист, ҷанги тоза дар вулусволии Зебоки ин вилоят дигар аз ҷинси як рӯйдоди лаҳзаӣ нест, балки нишонаи оғози як «раванд» аст, ки қарор нест ба зудӣ ва ба содагӣ дучори инқитоъ шавад.
Фосилаи замонии кӯтоҳ миёни ин ду даргирӣ, он ҳам дар вилояти муҳимме чун Бадахшон, на тасодуфӣ, балки ҳисобшуда ба назар мерасад. Барои ҳамин, метавон гуфт, ки Бадахшон оҳиста-оҳиста дар ҳоли табдил шудан ба «ҷуғрофиёи набард» алайҳи Толибон аст.
Нахуст Сипоҳиёни Меҳан дар Яфтал ва акнун Ҷабҳаи Озодӣ дар Зебок; ду ҷабҳаи мутафовит, ду амалиёти мутафовит, аммо дар як ҷуғрофиё ва бо ҳадафи муштарак: муқовимат алайҳи Толибон то эҷоди назми ҷадид дар Афғонистон. Ин ҳамзамонӣ қатъан шоистаи таваҷҷуҳ аст ва дар ҳукми аломати қавӣ аз эҳтимоли табдил шудани Бадахшон ба “маркази сиқли” ҷанг алайҳи Толибон мебошад.
Шояд муҳимтарин тафовути ҷанги Зебок бо бисёре аз ҷангҳои солҳои гузашта дар моҳияти он бошад; ба ин маъно, ки ин бор сухан аз як ҳамлаи чирикӣ ва чанддақиқаӣ ё амалиёти “бизану бигурез” ва намоиш додани он дар фазои маҷозӣ нест, балки нерӯҳои Ҷабҳаи Озодӣ (бар пояи гузоришҳои расонаҳо) соатҳои тӯлонӣ ва наздик ба як шабонарӯз бо нерӯҳои Толибон хуб ҷангидаанд.
Бар пояи он чи дар расонаҳо нашр шудааст, Толибон ҳатто ночор шуданд нерӯҳои командоии худро бо чархбол ба майдони ҷанг бифиристанд ва аз тариқи замин низ нерӯи кумакӣ эъзом кунанд.
Муҳимтар аз он, Толибон ин бор асли даргириро инкор накарданд; дар ҳоле ки пеш аз ин ҳар ҳамлаи мухолифони худро беаҳамият ҷилва медоданд ё асосан мункири вуқӯи он мешуданд. Аммо ин бор бо убур аз марҳалаи инкор, ба вуқӯи ҷанг эътироф карданд. Ҳарчанд бар пояи равияи маъмул ва то лаҳзаи такмили ин навишта, дар бораи талафоти сарбозони худ тан ба сукут доданд ва танҳо аз талафоти нерӯҳои рақиб омори дурушт ироа карданд.
Аз дили ҷанги Зебок, воқеияти муҳиме берун зад: ин ки мухолифони Толибон дигар сирфан гурӯҳҳое нестанд, ки ҳамлае анҷом диҳанд ва билофосила аз назарҳо нопадид шаванд ва ба манёвр дар расонаҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ басанда кунанд.
Идома ёфтани ҷанг, он ҳам барои соатҳо, нишон медиҳад, ки нерӯҳои мухолиф акнун аз “ақабаи ҷуғрофиёӣ” бархӯрдоранд; ақабае, ки имкони манёвр, таҷдиди созмон, ақибнишинӣ, пинҳон шудан ва ҳатто идомаи набардро барои онҳо фароҳам мекунад (барои ҳамин, ҳарф аз "ҳимояти хориҷӣ" дар миён аст, ки ниёзманди таҳлили ҷудогона мебошад).
Агар диққат кунем, ин пешрафти кӯчаке барои мухолифон нест. Ҷанге, ки битавонад соатҳо давом оварад, дигар танҳо ҳосили ҷасорати чанд фарди мусаллаҳи эҳсосотӣ нест, балки нишонаи он аст, ки мухолифони Толибон, ҳарчанд маҳдуд, аммо аз зарфияти ҳифзи майдон низ бархӯрдор шудаанд.
Агар ин раванд идома ёбад, Толибон ночор хоҳанд шуд дастгоҳи режими худро дар Бадахшон аз бун иваз кунанд. Дар ин ҷо таъсирпазирии нерӯҳои мухолифи Толибон аз якдигар низ шоистаи тааммул аст; ба вижа агар тақаддуму таъаххури амалиётҳо бар Яфтал ва Зебокро мабнои кор қарор диҳем.
Дуруст медонем, ки амалиёти Сипоҳиёни Меҳан дар Яфтали Поин танҳо Толибонро ғофилгир накард, балки мухолифони ин гурӯҳро низ аз рихвати чандсола берун кашид. То пеш аз он, бештари ҷабҳаҳои зидди Толибон ба нашри баёнияҳои сиёсӣ, тадвири нишастҳои намоишӣ ва пурзарқу барқ ва роҳандозии ҳамлаҳои чирикии камасар маъруф буданд, ки барои режим дардисарсоз набуд.
Аммо тасарруфи чандсоатаи як вулусволӣ тавассути як ҷабҳаи навзуҳур, ин паёмро ба дигарон мухобира кард, ки ҳанӯз метавон Толибонро дар майдони ҷанг ба чолиш кашид.
Дар чунин фазо, дур аз зеҳн нест, агар хатарпазирии Сипоҳиёни Меҳан бар ҷасорати соири ҷабҳаҳо афзуда бошад. Аз ин рӯ, ҷанги Зебок, дастикам то андозае, метавонад маҳсули ҳамин тағйири фазо бошад; фазое, ки дар он ҷабҳаҳои қадим низ эҳсос карданд, агар дар майдон ҳузури равшан ва қавӣ надошта бошанд, аз ёдҳо хоҳанд рафт.
Агар ҷанги Зебок мутаассир аз амалиёти Яфтал бошад, бояд мунтазири сюрпризҳои баъдӣ низ буд; сюрпризҳое, ки ҳосили дарки ҷадиди мухолифони Толибон аз вазъият хоҳад буд: ин ки лаҳзаи хориҷ шудан аз сукуту сукун ва ҳузури ҷиддитар дар майдон фаро расидааст.
Бар ин асос, ҳамон гуна ки баъид нест Ҷабҳаи Озодӣ аз фазои эҷодшуда пас аз амалиёти Сипоҳиёни Меҳан ҷасорат барои амалиёт ёфта бошад, ин эҳтимол низ вуҷуд дорад, ки ҷанги Зебок дар ҳукми муҳаррик барои соири ҷабҳаҳо амал кунад. Дар ин сурат, дигар шоҳиди амалиёти якка ва мунфарид нахоҳем буд, балки ҳар амалиёт заминасози амалиёти баъдӣ хоҳад шуд.
Агар чунин раванде шакл гирад, Толибон дар тангнои сахте қарор хоҳанд гирифт. Барои Толибон, рӯёрӯӣ бо як ҷабҳа дар ҷуғрофиёи мушаххас, ба маротиб осонтар аз муқобилаи ҳамзамон бо чанд ҷабҳа дар чанд вулусволӣ ва чанд меҳвар аст.
Вақте ҷанг “чандконунӣ” шавад, Толибон ногузир мешаванд нерӯ ва таҷҳизоти низомии худро дар ҷуғрофиёи васеътаре пароканда созанд; коре, ки бар тамаркузи амалиётии Толибон осеб мезанад ва тавони “вокуниши сареъ”-ро аз ин гурӯҳ мегирад.
Агар дирӯз Яфтали Поин, имрӯз Зебок ва шояд фардо вулусволии дигаре ба саҳнаи ҷанг табдил шавад, Толибон дигар бо “душмани воҳид” ва бо “мақарри воҳид” мувоҷеҳ нахоҳанд буд, балки бо ҷуғрофиёе рӯбарӯ хоҳанд шуд, ки ҳар гӯшааш метавонад ба нуқтаи оғози набарди дигар табдил шавад.
Ин ҳамон кобусест, ки ҳар нерӯи ҳоким аз он ҳарос дорад; зеро ҷангҳои фарсоишӣ на аз як набарди бузург, балки аз таксири конунҳои кӯчак, аммо пайваста, оғоз мешавад. Кобуси бадтар барои Толибон на вазъияти нобасомони Бадахшон, балки саррез шудани он ба дигар вилоятҳои шимол ва шимолу шарқ аст.
Дар ин ҳолат, Толибон вориди ҷанги нафасгир, фарсоишӣ ва чандконунӣ хоҳанд шуд; ҷанге, ки дигар бо инкору блеф ё ҳам бо эъзоми чанд чархбол ва командо қобили маҳор нахоҳад буд.
