این نشریه در هند و از سوی یک هندی منتشر شده بود.
نویسنده: عابد شکورزاده، پژوهشگر (تاجیکستان)
«میرآتالاخبار» دویست و شش سال پیش – در ۲۰ آوریل ۱۸۲۲ – در کلکته به چاپ رسید. این هفتهنامه در آغاز به زبان انگلیسی منتشر میشد، اما به دلیل رواج فارسی در هند و کماستقبال بودن نشریهٔ انگلیسی، ناشران پس از دو ماه ناچار شدند نویسندگان فارسیزبان را برای انتشار آن دعوت کنند.
فارسی در آن سالها زبان رسمی و زبان اهل فرهنگ و دانشآموختگان هند بود. بهویژه بر پایهٔ پژوهشها، باید چهارم مارس ۱۷۸۴ را زادروز مطبوعات فارسی دانست. در این روز هفتهنامهٔ «کلکته گازت» به ابتکار یکی از افسران کمپانی هند شرقی به نام فرانسیس گلدوین منتشر شد و یکی از ستونهای خود را به زبان فارسی اختصاص داد.
اما هفتهنامهٔ «میرآتالاخبار» سراسر فارسی بود و بهعنوان بازتابدهندهٔ تحولات مهم روز، با مطالب سودمند و خواندنی خود بیرون از هند، در شهرهای فارسیزبان کابل، هرات، تهران، سمرقند و بخارا نیز پخش میشد و خوانندگان پرشماری داشت.
«میرآتالاخبار» روزهای جمعه در چهار صفحهٔ دو ستونی منتشر میشد. ناشر و سردبیر آن رام موهن رای، دانشمند، اصلاحگر دینی، بنیانگذار آموزش نوین در هند و نویسندهٔ کتاب «تحفةالموحدین» دربارهٔ تصوف و فلسفهٔ الهی در هند بود.
رام موهن همچنین بر زبانهای سانسکریت، فارسی و عربی تسلط کامل داشت و از بنیانگذاران مطبوعات هند بهشمار میآید. او با بسیاری از روزنامههای آن زمان همکاری داشت و فعالیت روزنامهنگاریاش همراه با جنبش اصلاح دینی او بود، که همین دیدگاهها موجب ناخشنودی گروههای متعصب میگردید. رام موهن نخست هفتهنامهای به نام «سامباد کاؤمودی» (به زبانهای انگلیسی و بنگالی) بنیان نهاد، اما این نشریه بهسرعت اعتراض روزنامههای انگلیسی و محافظهکاران آیین هندو و برخی مبلغان مسیحی را برانگیخت. سپس تصمیم گرفت «میرآتالاخبار» را به زبان فرهیختگان هند (فارسی) به زیور چاپ بیاراید.
در «میرآتالاخبار» سرمقالهٔ اصلی مهمترین بخش بود و در این مقالات اندیشهها و آرمانهای رام موهن رای به آگاهی خوانندگان میرسید. او در نخستین شمارهٔ «میرآتالاخبار» اهمیت و جایگاه والای زبان فارسی را در هند یادآور شد و نوشت که برای ترویج افکار خود به این زبان حکمت و ادب روی آورده و انتشار این نشریه را آغاز کرده است. همچنین او در روزنامهٔ خود به گسترش امور مذهبی و اصلاحات اجتماعی میپرداخت و برخی شمارههای نشریهاش به دست بازرگانان، مسافران و جهانگردان به بیرون از هند، به خراسان و ماوراءالنهر و ایران راه مییافت.
از سوی دیگر، «میرآتالاخبار» مقالات تندی علیه انگلیس متجاوز منتشر میکرد. چنانکه انتشار مقالهای طنزآمیز با نام «سلیست یا سهگانهٔ یکتا» به مناسبت مرگ اسقف اعظم کلکته در تابستان ۱۸۲۲ خشم مقامات انگلیسی و مبلغان دینی را علیه رام موهن رای و نشریهاش برانگیخت.
در سال ۱۸۲۳ دولت انگلیسی هند قانونی سختگیرانه علیه آزادی مطبوعات به اجرا گذاشت که به «قانون جان آدامز برای مطبوعات داخلی» معروف است. رام موهن رای با انتشار مقالهای در مخالفت با این قانون زیر فشار قرار گرفت و نشریهٔ «میرآتالاخبار» نیز بسته شد.
