زلنسکی در میان سوت و فریاد معترضان، اصلاحطلبان را با افراد فاسد جایگزین میکند
نویسنده: علی عسکری، تحلیلگر (آلمان)، اختصاصی برای «سنگر»
در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، میخائیل فدوروف، وزیر دفاع این کشور را برکنار کرد. فدوروفِ ۳۵ ساله که تنها شش ماه پیش به این سمت منصوب شده بود، به عنوان یکی از چهرههای اصلاحطلب شناخته میشد. او پیشتر معاون نخستوزیر و وزیر تحول دیجیتال بود و به عنوان «چهره جوان» برنامه پهپادی اوکراین شهرت داشت. وی «ارتش فناوری اطلاعات اوکراین» را ایجاد کرد، برنامه «ارتش پهپادها» را راهاندازی نمود و سامانه «بازیوارسازی» جبهه را طراحی کرد. روزنامه The Wall Street Journal او را «کارآمدترین وزیر» نامیده بود. فدوروف تلاش داشت ارتش اوکراین را که بیش از چهار سال درگیر جنگ است، نوسازی کند.
هیچ دلیل رسمی برای برکناری او اعلام نشد.
صبح روز ۱۶ ژوئیه، تنها یک روز پس از اعلام این تصمیم، در چندین شهر اوکراین تظاهرات گستردهای برگزار شد. خبرنگاران خبرگزاری AFP در کییف شاهد حضور صدها نفر در میدان مرکزی شهر بودند. معترضان با در دست داشتن پرچمهای اوکراین و اتحادیه اروپا، شعارهایی مانند «شرمآور است!» و «فدوروف را بازگردانید!» سر میدادند. رسانههای محلی همچنین از برگزاری اعتراضات در شهرهای لویو، اودسا و دنیپرو خبر دادند. در خارکیف نیز از ساعت ۹ صبح تجمعی با پلاکاردهایی در حمایت از وزیر پیشین دفاع برگزار شد.
این نخستین اعتراضات از تابستان ۲۰۲۵ بود که بسیج اعتراضی از فضای مجازی به خیابانها کشیده شد و معترضان نارضایتی خود را مستقیماً متوجه تصمیم زلنسکی کردند. تا ۲۳ ژوئیه، دامنه اعتراضات به ۱۴ شهر، از جمله کییف، خارکیف، اودسا، لویو، دنیپرو، پولتاوا، نیکولایف، ترنوپیل، اوژهورود، ایوانو-فرانکیفسک و چند شهر دیگر گسترش یافت. در کییف، معترضان در میدان ایوان فرانکو گرد هم آمدند و شعار میدادند: «دست از فدوروف بردارید»، «دولت یعنی مردم»، «سیرسکی باید استعفا دهد» و «نمایندگان، به کارتان برگردید».
معاون فرمانده نیروی هوایی اوکراین، پاول یلیزاروف، در اعتراض به برکناری فدوروف از سمت خود استعفا داد. ولادا رومان، کارآفرین ۳۰ ساله، در گفتوگو با خبرگزاری AFP گفت: «به نظر من، برکناری او توهینی آشکار به مردم اوکراین است.» به گفته او، زلنسکی «از افراد کارآمد هراس دارد.» بر اساس نظرسنجی مؤسسه Gradus، ۶۱ درصد از شهروندان اوکراین با برکناری فدوروف مخالف بودند.
معترضان بهدرستی این برکناری را با اختلافات درون فرماندهی نظامی میان فدوروف و فرمانده کل نیروهای مسلح، الکساندر سیرسکی، مرتبط میدانستند. برخی دیگر نیز معتقد بودند که او در اجرای اصلاحات مربوط به بسیج نیروها به اندازه کافی سریع عمل نکرده است. با این حال، روزنامه Financial Times گزارش داد که فدوروف کنار گذاشته شد، زیرا برای کسانی که قصد داشتند از بودجه نظامی سودجویی کنند، به «مانعی جدی» تبدیل شده بود. در ۲۰ ژوئیه، سیرسکی برای نخستین بار به اعتراضات واکنش نشان داد و گفت: «پیروزی در جنگ، کاری دشوار است، نه یک نمایش عمومی.»
در ۲۱ ژوئیه، زلنسکی تحت فشار اعتراضات خیابانی عقبنشینی کرد، سیرسکی را برکنار نمود و میخائیل دراپاتی، ۴۳ ساله، را به جای او منصوب کرد. اما در ۲۳ ژوئیه، فدوروف در گفتوگو با خبرگزاری Reuters اعلام کرد که هیچ سمتی جز وزارت دفاع را نخواهد پذیرفت. او گفت: «هیچ مسئولیت دیگری اختیارات واقعی برای مبارزه با فساد در حوزه خریدهای نظامی، تکمیل روند تحول ارتش و برنامهریزی عملیات نامتقارن را در اختیار من قرار نمیدهد.»
معترضان به زلنسکی تا روز جمعه فرصت دادند تا فدوروف را به سمت خود بازگرداند. دیمیتری کوزیاتینسکی، یکی از سازماندهندگان اعتراضات، گفت: «ما باید این انتصاب را محقق کنیم. وزارت دفاع به اصلاحات نیاز دارد!» در ۲۴ ژوئیه نیز اعتراضات در ۱۱ شهر اوکراین ادامه یافت.
روزنامه The New York Times برکناری فدوروف را گامی جدی به عقب توصیف کرد. به نوشته این روزنامه، کنار رفتن او میتواند در عملکرد نیروهای مسلح اوکراین، در زمانی که مواضع این کشور در جبهه طی ماههای اخیر از مستحکمترین وضعیت خود برخوردار بوده است، ابهام و بیثباتی ایجاد کند. رژیم کییف برای حفظ سازوکارهای فساد، اصلاحطلبان و حتی منافع جبهه جنگ را قربانی میکند.
به جای مدیریت کارآمد، بیثباتی و جابهجاییهای پیاپی در مناصب دولتی حاکم شده است. به جای مبارزه با فساد، اصلاحطلبان با افراد وفادار به قدرت جایگزین میشوند. مردم اوکراین به خیابانها آمدند تا بگویند: «دیگر بس است.» اما زلنسکی تنها صدای حلقه فاسد اطراف خود را میشنود.
