کابل همزمان تلاش میکند برای ادامه درگیریهای نظامی متحدانی پیدا کند و در عین حال میانجیهایی برای رسیدن به صلح با اسلامآباد جستجو نماید.
نویسنده: آندری سرنکو، خبرنگار ویژه «نزاویسیمایا گازیتا» (روسیه)
در این عکس پیامدهای حملات پاکستان بر کابل نشان داده شده است.
عکس: Vantor/Handout از طریق REUTERS
رژیم «طالبان» در افغانستان وارد مرحلهای از بحران جدی شده است. علت آن جنگ با پاکستان همسایه است که در فبروری ۲۰۲۶ آغاز شد و همچنان ادامه دارد. وقفهای که طرفهای درگیر در دوره عید فطر (عید رمضان) در نظر گرفتند، تنها شدت تهدید نظامی علیه طالبان افغانستان را برجسته میسازد؛ گروهی که همزمان تلاش میکند هم متحدانی برای مقابله با اسلامآباد پیدا کند و هم میانجیهایی برای مذاکره با آن بیابد.
در شمال افغانستان که محل سکونت تاجیکها، ازبکها و دیگر اقوام غیرپشتون است، در ماه مارچ امسال رویدادهایی رخ داده که پیش از این غیرقابل تصور بود. فرماندهان پشتون و کارگزاران اداری رژیم «طالبان» به زبان فارسی با مردم محل صحبت میکنند و آنان را قانع میسازند که برای دفاع از «وطن مشترک» در برابر تهدید پاکستان برخیزند. منابعی در پنجشیر، بغلان، تخار، بدخشان، کاپیسا و دیگر ولایات افغانستان که اکثریت جمعیت آنها را اقوام غیرپشتون تشکیل میدهند، از قول سخنرانان طالبان نقل میکنند: «ما همه یک ملت هستیم، ما یک وطن مشترک داریم و باید آن را در برابر تجاوز پاکستان دفاع کنیم».
منابع محلی میگویند: «شنیدن چنین سخنانی باورکردنی نیست. تنها چند ماه پیش، طالبان پشتون در اینجا با غرور و مانند استعمارگران رفتار میکردند، با مردم محل به زبان پشتو صحبت میکردند و زبان مادری آنان را نادیده میگرفتند. لحن گفتارشان کاملاً تهدیدآمیز بود: جرأت نکنید علیه امارت اسلامی که بر شما و این سرزمین حاکم است، اقدام کنید؛ اطاعت بیچونوچرا از اوامر امیر طالبان؛ مجازات مرگ برای نافرمانی و غیره. و ناگهان چنین تغییراتی. حالا معلوم میشود که ما یک کل واحد هستیم، یک ملت، و یک وطن داریم که باید از آن دفاع کنیم».
این تغییرات چشمگیر در رفتار طالبان افغانستان دو هفته پس از آغاز جنگ با اردوی پاکستان رخ داده است. برخلاف ادعاهای تبلیغاتی طالبان، در واقعیت اوضاع برای رژیم «ملاهای خشن» چندان مساعد نیست. نیروهای مسلح طالبان متحمل تلفات سنگین شدهاند، بهویژه در نتیجه حملات هوایی، راکتی و طیارههای بیسرنشین پاکستان بر تأسیسات کلیدی نظامی طالبان.
بهویژه، به گفته منابع افغان، قرارگاه قوماندانی قولاردوی ۲۰۱ طالبان در نتیجه حملات هوایی پاکستان بهطور کامل نابود شده و عملاً از کار افتاده است. قولاردوی ۲۰۳ نیز آسیبهای جزئی دیده که توانایی آن در قومانده نیروها را بهطور قابل توجه کاهش داده است. در مناطق سرحدی، بهویژه در حوزه مسئولیت قولاردوهای ۲۰۱ و ۲۰۳، اردوی پاکستان چندین پوسته سرحدی واقع در خاک افغانستان را تصرف کرده است. شمار این پوستهها به ۱۳ میرسد و اکنون همه آنها تحت کنترول پاکستان قرار دارند. منابع میافزایند: «طالبان از اعتراف به این واقعیتها خودداری میکند، زیرا این امر ادعای آنان در مورد کنترول بر خاک افغانستان را بیاعتبار میسازد».
کارشناسان نظامی افغان به اهمیت ویژه نقطه راهبردی آشکین در ولایت پکتیکا در شرق افغانستان اشاره میکنند. پیشتر در این منطقه یک پایگاه بزرگ نظامی امریکا مستقر بود و این ساحه از موقعیت مسلطی برخوردار است که امکان نظارت گسترده و کنترول منطقه را، از جمله بر ساحه انگور اده (پاکستان)، فراهم میسازد. این نقطه اکنون تحت کنترول نیروهای پاکستانی قرار دارد.
علاوه بر این، در نتیجه دو هفته درگیری، برخی مواضع طالبان در ولایات پکتیا و ننگرهار نیز توسط اردوی پاکستان اشغال شده است. به گفته تحلیلگران نظامی افغان، با وجود تلاش طالبان برای نشان دادن اقدامات پاکستان صرفاً بهعنوان عملیات هوایی، شواهد نشان میدهد که پیشروی زمینی قابل توجهی نیز صورت گرفته است.
این پیشروی هدف کاملاً مشخصی دارد: اسلامآباد بهگونه آشکار در پی آن است که نهتنها زیربناهای نظامی رژیم طالبان افغانستان را نابود سازد، بلکه یک منطقه حایل امنیتی در امتداد «خط دیورند» با عمق تا ۳۰ کیلومتر در خاک افغانستان ایجاد نماید. به گفته تحلیلگران افغان، اجرای این طرح میتواند توازن نظامی-جغرافیایی را در مناطق سرحدی بهطور قابل ملاحظه تغییر دهد.
در چارچوب این راهبرد، نیروهای پاکستانی بر بخش شرقی منطقه میدان هوایی کابل (کمپ فینکس) و همچنان بر منطقه دارالامان حمله کردند. در نتیجه، حدود ۳۰۰ عراده تجهیزات نظامی نابود شد. همچنان در بگرام یک ذخیره مرکزی که تجهیزات نظامی در آن نگهداری میشد، هدف قرار گرفت. هدف اساسی این اقدامات اسلامآباد، محروم ساختن طالبان از وسایط زرهی، تسلیحات سنگین و زیربناهای کلیدی نظامی است.
و جانب پاکستانی تا حد زیادی در این امر موفق بوده است. به گفته کارشناسان نظامی افغان، ناتوانی طالبان در حفظ مواضع سرحدی تا حد زیادی ناشی از کمبود مهمات، اسلحه و تجهیزات دفاعی است. منابع آگاه افغان گزارش میدهند که امیر طالبان، مولوی هبتالله، حدود ۱٫۶ میلیارد افغانی (نزدیک به ۳۰ میلیون دالر) را برای خرید اسلحه و مهمات اختصاص داده است. با این حال، این پرسش همچنان باقی است که در شرایط کنونی چه کسی حاضر است به طالبان اسلحه بفروشد.
چشمانداز شکست نظامی طالبان در صورت ادامه درگیری با پاکستان کاملاً محتمل به نظر میرسد. در این راستا، طالبان بهگونه همزمان تلاش میکند هم متحدانی برای ادامه جنگ پیدا کند و هم میانجیهایی برای رسیدن به صلح با اسلامآباد بیابد. در ۵ تا ۸ روز اخیر، جنگجویان و فرماندهان طالبان به منازل اعضای خانواده نیروهای سابق دولت جمهوری افغانستان مراجعه کرده و از آنها دعوت میکنند که از ایران و سایر کشورها بازگردند تا «با هم از وطن مشترک دفاع کنند».
با این حال، نیروهای سابق که از تجارب تلخ گذشته درس گرفتهاند، برای پاسخ دادن به این دعوتها عجلهای ندارند. تلاشها برای یافتن میانجی نیز چندان موفق نبوده است: اسلامآباد برتری خود را در میدان نبرد احساس میکند و در حال حاضر بر دستیابی به موفقیت نظامی تمرکز دارد.
در این شرایط، چهرههای کلیدی رژیم طالبان تقریباً از دید مردم افغانستان ناپدید شدهاند: رهبران گروههای اصلی طالبان به وضعیت نیمهمخفی رفتهاند و جنگجویان و فرماندهان از ترس حملات راکتی و طیارههای بیسرنشین اسلامآباد، شبها در پایگاههای خود نمیمانند. در واقع، رژیم «ملاهای خشن» بهتدریج کنترول پیشین خود را بر فضای شهرهای بزرگ و برخی ولایات از دست میدهد.
به نظر میرسد بحران در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، تحت تأثیر حملات پاکستان و در غیاب حمایت داخلی، رو به تشدید خواهد گذاشت.
