Амалиётҳои чирикӣ дар кӯҳистон бояд дар кӯчаҳои шаҳрҳо акси садо диҳанд.
Нависанда: Абдуносир Нурзод Тоҷик, пажӯҳишгари сиёсат ва геополитика, махсус барои “Сангар”
Рӯйдоди Яфтал дар Бадахшон, бо вуҷуди аҳамият ва камсобиқа будани он дар раванди мубориза бо Толибон, сирфан як амалиёти низомӣ нест, балки рӯйдодест, ки ниёзманди таҳлили роҳбурдӣ, бозандешии назарӣ ва арзёбии амиқ аст. Тафсири чунин рӯйдодҳо танҳо бо такя бар эҳсосот, авотиф ё зеҳнияти зиддитолибонӣ мумкин нест. Дар майдони набарди имрӯз, ки ҳар иқдоми низомӣ дар чорчӯби роҳбурд, ҳадафгузорӣ, мулоҳизоти геостротегӣ, фанновариҳои навин ва илзомоти ҷангҳои модерн таъриф мешавад, сирфи анҷоми як амалиёти чирикӣ, ба худии худ, на зомини муваффақият аст ва на нишонаи дастёбӣ ба аҳдофи роҳбурдӣ.
Бадахшон, бавежа силсилакӯҳҳои Ҳиндукуш, аз маъдуд манотиқи Афғонистон аст, ки вижагиҳои ҷуғрофиёии он имкони тадовуми амалиёти низомиро дар ҳар чаҳор фасли сол фароҳам месозад. Ин мазият дар бисёре аз вилоёти дигари кишвар вуҷуд надорад. Ҳар нерӯе, ки шинохти дақиқ ва омодагии лозим барои набард дар ин ҷуғрофиёро дошта бошад, метавонад бидуни вобастагии комил ба тағйироти фаслӣ, барномарезии амалиётӣ ва таҳарруки мустаҳмари худро ҳифз кунад.
Бо ин ҳол, аз манзари роҳбурдӣ, Яфтал ё ҳар шаҳристони дигаре, ҳарчанд аз назари ҷуғрофиёӣ арзишманд бошад, ба танҳоӣ наметавонад заминасози ворид овардани зарбаи таъйинкунанда ба Толибон шавад. Такя бар як ҷуғрофиё ё як меҳвари амалиётӣ, роҳбурди пойдор барои як ҷанги фарсоишӣ нест. Муваффақиятҳои мақтаъӣ ҳар андоза ҳам чашмгир бошанд, дар набуди ваҳдати амал миёни ҷараёнҳои муқовимат, қодир ба тағйири мувозанаи қудрат нахоҳанд буд.
Он чи бештар аз ҳар чиз зарурат дорад, шаклгирии ҳамоҳангии воқеӣ миёни ҷабҳаҳои мухталифи муқовимат аст; ҳамоҳангие, ки аз табодули иттилоот ва ҳамкории амалиётӣ оғоз шавад ва дар мароҳили баъд ба эҷоди эътимоди мутақобил, тақсими масъулиятҳои ҷуғрофиёӣ ва тарроҳии амалиётҳои мукаммил бианҷомад. Ҳаракатҳои пароканда ва такомилӣ, ҳатто агар дастовардҳои кӯтоҳмуддат дошта бошанд, дар баландмуддат бо афзоиши ҳазинаҳо, талафот ва хатари шикаст мувоҷеҳ хоҳанд шуд. Мубориза барои озодии Афғонистон, пеш аз ҳар чиз, ниёзманди ваҳдат дар андеша, роҳбурд ва амал аст.
Дар набуди чунин ҳамгароӣ замина барои сӯистифодаҳои сиёсӣ низ фароҳам мешавад. Бозигарони мухталиф, ҳам дӯсту ҳам душман, хоҳанд кӯшид аз муваффақиятҳои майдонӣ ба суди аҳдофи сиёсии худ баҳрабардорӣ кунанд; амре, ки метавонад асли муборизаро таҳти шуои рақобатҳои ҷаҳонӣ қарор диҳад.
Яке аз муҳимтарин дарсҳои рӯйдоди Яфтал зарурати бознигарӣ дар нигоҳи муқовимат ба мақулаи ҷуғрофиёст. Ҷуғрофиё ба худии худ мазиятофарин нест, магар он ки ба дурустӣ дар хидмати як роҳбурд қарор гирад. Набояд интизор дошт, ки сирф ҳузур дар манотиқи кӯҳистонӣ пирӯзиро тазмин кунад. Арзиши воқеии ҷуғрофиё замоне ошкор мешавад, ки ҳамчун як зарфияти роҳбурдӣ, мутаносиб бо шароити ҳар фасл, барои пешбурди ҷангҳои чирикӣ ва фарсоишӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирад.
Дар ҳамин чорчӯб тамаркузи мубориза бар як меҳвар наметавонад Толибонро бо фишори таъйинкунанда рӯбарӯ созад. Ин гурӯҳ замоне дучори фарсоиши воқеӣ хоҳад шуд, ки ҳамзамон дар чандин ҷабҳа ва аз ҷиҳоти мухталиф таҳти фишор қарор гирад. Густариши майдони набард тавони тамаркуз, ҷобаҷоии нерӯ ва мудирияти буҳронро аз Толибон хоҳад гирифт ва ононро ночор ба парокандагии зарфиятҳои низомӣ ва амниятӣ хоҳад кард.
Аз сӯи дигар, амалиётҳои чирикӣ набояд ба унвони як ҳадаф ё роҳбурди мустақил талаққӣ шаванд, балки бояд бахше аз як тарҳи ҷомеъи ҷангӣ бошанд. Арзиши воқеии ин гуна амалиётҳо дар тадовум, пайвастагӣ ва афзоиши мустамари фишор бар душман аст; ба гунае, ки Толибон на танҳо дар майдони набард, балки дар арсаи равонӣ низ эҳсоси ноамнӣ ва фарсоиш кунанд.
Дар ҳамин росто, густариши шуои асаргузории амалиётҳо аҳамияти вижае дорад. Ҳамалоте, ки танҳо дар манотиқи кӯҳистонӣ ё дурафтода боқӣ бимонанд ва ҳеч таъсире бар вазъияти амниятии шаҳрҳо нагузоранд, арзиши роҳбурдии маҳдуде хоҳанд дошт. Барои намуна, як амалиёт дар шимол ё шимолу шарқи Афғонистон бояд ба гунае тарроҳӣ шавад, ки паёмадҳои амниятии он дар марокизи муҳимме монанди Чоряккор низ эҳсос шавад. Ҳангоме ки эҳсоси ноамнӣ ва тарс ба шаҳрҳо мунтақил шавад ва амнияти равонии душманро мухтал кунад, амалиёти чирикӣ аз як иқдоми тактикӣ ба абзоре роҳбурдӣ табдил хоҳад шуд.
Аз ҳамин рӯ, рӯйдоди Яфтал бояд дар бистари таҷрибаҳои таърихии ҷангҳои чирикӣ ва ҷунбишҳои озодибахш мавриди мутолиа қарор гирад. Муваффақияти чунин амалиётҳо танҳо ба иҷрои ҳамла вобаста нест, балки ба авомиле чун вуҷуди ақабаи роҳбурдӣ, шабакаҳои тадорукотӣ, ишрофи иттилоотӣ бар ҷуғрофиё, тадовуми амалиёт ва ҳифзи унсури ғофилгирӣ дар нуқоти мухталиф бастагӣ дорад.
Дар айни ҳол, бояд ба паёмадҳои амалиётҳои “бизану бигурез” низ таваҷҷуҳ дошт. Чунин ҳамалот, агарчи мумкин аст бозтоби расонаӣ ва дастоварди таблиғотии қобили таваҷҷуҳе эҷод кунанд, аммо дар муқобил, фурсати лозимро барои Толибон фароҳам месозанд то фишори амниятиро афзоиш диҳанд, мардуми маҳалро таҳти фишор қарор диҳанд ва заминаи иҷрои амалиётҳои баъдиро душвортар кунанд. Аз ҳамин рӯ, ҳар иқдоми тактикӣ бояд дар чорчӯби муҳосиботи дақиқи роҳбурдӣ ва бо дар назар гирифтани паёмадҳои пас аз амалиёт тарроҳӣ шавад.
Ҷуғрофиё, дар канори ҳимояти мардумӣ, яке аз муҳимтарин сармояҳои муқовимат ба шумор меравад. Бо ин ҳол, истиқболи мардум набояд сирфан ба унвони як сармояи отифӣ талаққӣ шавад, балки бояд ба шакле ҳушмандона мудирият ва дар хидмати аҳдофи баландмуддат қарор гирад. Ин гуна амалиётҳо метавонанд умеди иҷтимоиро эҳё кунанд ва тасаввури шикастнопазирии Толибонро дар ҳам бишкананд, аммо ба танҳоӣ қодир ба эҷоди таҳаввули бунёдин дар мувозанаи қудрат нестанд.
Дар ниҳоят, муқовимати зидди Толибон бештар аз он ки бо камбуди силоҳ рӯбарӯ бошад, бо камбуди манобеи роҳбурдӣ мувоҷеҳ аст. Таъмини молӣ, дастрасӣ ба захоири арзишманд, контроли мақтаъӣ бар маъодин, таъсисоти иқтисодӣ ва шоҳроҳҳои даромадзо, нақши таъйинкунандае дар истиқрори як ҷанги фарсоишӣ дорад. Бидуни пуштвонаи иқтисодӣ, ҳатто муваффақтарин амалиётҳои низомӣ низ тадовум нахоҳанд ёфт.
Ҳиндукуш ва ҷуғрофиёи мусаллат бар он, ҳамчунон зарфиятҳои фаровон ва истифоданашудаеро барои фарсоишӣ сохтани ҷанг алайҳи Толибон дар ихтиёри муқовимат қарор медиҳад. Баҳрагирии ҳушмандона, ҳадафманд ва замоншиносона аз ин зарфиятҳо метавонад ба тадриҷ тавони амалиётии Толибонро дар ин манотиқ фарсуда созад. Ҳанӯз бахши бузурге аз қобилиятҳои ҷуғрофиёии Афғонистон дастнахӯрда боқӣ мондааст; зарфиятҳое, ки агар дар қолиби як роҳбурди мунсаҷим ва ҳамоҳанг ба кор гирифта шаванд, метавонанд муодилоти ин ҷангро ба суди муқовимат тағйир диҳанд.
