رابطه نزدیک بین تاشکند و طالبان چندان صمیمانه نیست، اگرچه آنها سعی می کنند آن را به همین شکل به تصویر بکشند. تاشکند به خوبی میداند که مار روزی از آستین طالبان بیرون خواهد خزید، شاید حتی در پوششی جدید و نیش خواهد زد.
نویسنده: فرید احمد، سردبیر "سنگر"
مهمترین پیام نشست تاشکند این بود که رئیس جمهور شوکت میرضیایف از طالبان خواست تا روابط خود را با سازمان های تروریستی قطع کنند و به آنها اطمینان داد که چنین رویکردی باعث افزایش اعتبار حکومت آنها می شود.
رئیس جمهور ازبیکستان از طالبان می خواهد کاری را انجام دهند که هرگز انجام نخواهند داد. اصلاً به آنها بستگی ندارد، به طور کلی چه کاری انجام دهند و چه کاری انجام ندهند. پشت بغل کشی ها با طالبان و حتی درخواست تاشکند از آمریکا برای بازگرداندن پول های، به قول ضمیر کابلوف، "دزدیده شده" از افغانستان، چیزی کمتر از حمایت از موضع روسیه نیست. مسکو از اولین روزهای روی کار آمدن طالبان به وضوح گفته است که برقرارسازی افغانستان به عهده کسانی است که آن را ویران کردند.
پیام میرضیایف روشن است: اگر با تروریست ها همکاری می کنید، شریک ما نیستید. بقیه برنامه ها و پروژه های مشترک همه حرف های درونخالی است. همه این پروژه های اقتصادی و دیگر پروژه ها با تغییر وضعیت درجبهه های جنگ بی ربط می شوند. سرنوشت بسیاری از پروژه ها - از تاپی تا دهلیز لاجوردی - چنین بود.
چرا میرزایف چنین پیامی فرستاد؟ به طور دقیق تر، چرا تاشکند به طالبان اعتماد ندارد؟
تاشکند مدت ها پیش از طالبان دلسرد شده بود، اما سعی کرد آن را نشان ندهد. حدود ۳۰ سال است که روابط با طالبان توسط عبدالعزیز کاملوف، وزیر امور خارجه ازبکستان، آن کسی تعیین شده و میشود که در مسایل افغانستان تأثیر داشته و دارد، نه کمتر از زلمی خلیل زاد آمریکایی و ضمیر کابلوف روس. تاشکند همیشه دیپلماتیک عمل کرده است، مانند چین و روسیه. اما اکنون میرضیایف به طور غیرمستقیم طالبان را به همکاری با سازمان های تروریستی متهم می کند. و شاید حرف آداب میزبانی هم در میان است.
ارتش و سرویس های استخباراتی ازبیک تحلیل متفاوتی از وضعیت دارند و ازبیکستان واقعاً نگران فعال شدن سازمان های تروریستی در افغانستان طالبانی است، زیرا اطلاعات کافی در مورد وضعیت دارد. در اینجا برخی از نکات برجسته قابل ذکر است:
اولین. در ۱۸ می، زمانی که داعش* هفت راکت را از شهرستان شور تپه در ولایت بلخ به سمت ازبیکستان شلیک کرد، تاشکند با رژه سه روزه در مرز با افغانستان با ۵۰ هلیکوپتر و هواپیمای نظامی پاسخ داد و بدین ترتیب قدرت خود را به نمایش گذاشت. اما داعش از این امر "نترسید" و در ۵ ژوئیه ۵ راکت دیگر به خاک ازبیکستان انداخت کرد. از همان جایی که اولین بار شلیک کرده بود.
Missile attack on Uzbekistan - official confirmation
واکنش تاشکند به این دو مورد جالب است. وزارت امور خارجه ازبیکستان حتی زمانی که نوار ویدیوی این حمله منتشر و نیروی هوایی ازبیکستان ریژه رفت، اولین مورد را کاملا تکذیب کرد. در مورد دوم، بلافاصله اعتراف کرد که شلیک موشک و "خسارت جزئی به چهار خانه شخصی" در ترمز رخ داده است.
این موارد رسانهای شد و قابل کتمان نبود. تاشکند به خوبی میداند که داعش تحت حمایت طالبان بهویژه شبکه حقانی* است. این سوال نیز منطقی است که چرا طالبان می توانند دزدی را در هرات دستگیر کنند که در کابل مرتکب دزدی شده است، اما نمی تواند فردی را پیدا کند، حتی یک شهروند ازبیکستان را، که راکت شلیک کرده و پس از اتمام کار، صاف و ساده به مزار شریف رسیده است؟
دومین. در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۱ مذاکراتی بین هیئت های ازبیکستان و طالبان در شهر ترمز برگزار شد. مقامات تاشکند از معاون نخست وزیر جنبش طالبان، عبدالسلام حنفی ازبیک، درخواست استرداد ۱۷ تن از اعضای بلندپایه جنبش اسلامی ازبیکستان، اول از همه، بیبی مکرمه و حکمت یولداشف، فرزندان طاهر یولداش بنیانگذار سازمانرا به نشانه حسن نیت درخواست کردند. آنها همچنین اطمینان دادند که در صورت تحقق این الزام، تاشکند آماده است تا تلاش های جدی برای به رسمیت شناختن حکومت طالبان در سطح بین المللی انجام دهد.
جنبش اسلامی ازبیکستان تهدید شماره ۱ برای امنیت ازبیکستان است و با القاعده، طالبان و داعش همکاری می کند. عثمان غازی، یکی از رهبران آن، به داعش پیوست و در سال ۲۰۱۵ توسط طالبان کشته شد. حکومتهای دستنشانده آمریکا و اکنون طالبان، تروریست های ازبیک را در افغانستان پرورش دادند و میدهند، حتی به آنها پایگاه و قلمرو دادهاند تا بتوانند آزادانه خودشان را تقویت کنند.
گزارش استخباراتی: دولت القاعده کجاست؟
عبدالسلام حنفی با پیشنهاد تاشکند موافقت کرد، به کابل بازگشت و این موضوع را با سراج الدین حقانی وزیر داخله و ملا یعقوب وزیر دفاع طالبان در میان گذاشت. اما حقانی خیلی تند به او گفت: "بد می کنی! ما هرگز به دوستان و همرزمان خود خیانت نمی کنیم. این همه سال دوشادوش ما جنگیدند و حالا باید تسلیمشان کنیم؟ گربه ات را به آنها بده!"
با رد این پیشنهاد، تربوز از بغل تاشکند افتاد و شکوه سابق رابطه از بین رفت. طالبان حتی طالبان ازبیک خود را از وظایف رسمی برکنار و یا آنها را بازداشت کردند.
سوم. یکی دیگر از گواه بر شدت این اختلاف ها، اعتراف امیرخان متقی وزیر امور خارجه طالبان در کنفرانس تاشکند است که گفت: "پس از روی کار آمدن طالبان، ۱۸۰۰ داعشی از زندان های پلچرخی و بگرام آزاد شدند. اما فعالیت های داعش تحت کنترل کامل است". پیش از این طالبان گفته بود که جنگجویان داعش توسط حکومت غنی آزاد شده اند. هرچند به رسمیت شناختن حضور داعش در افغانستان به خودی خود جالب توجه است، اما از سوی دیگر حکایت از شدت اختلافات میان تاشکند و طالبان دارد.
ظاهراً کشته شدن ۸ داعشی به رهبری یونس ازبیکستانی در ۱۱ ژوئن توسط طالبان در شهر طالقان مرکز ولایت تخار که به طور رسمی از سوی حکومت آنها تایید شده نیز با همین روابط دو طرف مرتبط است.
به طور خلاصه، رابطه نزدیک بین تاشکند و طالبان چندان صمیمانه نیست، اگرچه آنها سعی می کنند آن را به همین شکل به تصویر بکشند. تاشکند به خوبی میداند که مار - جنبش اسلامی ازبیکستان و داعش - روزی از آستین طالبان بیرون خواهد خزید، شاید حتی در پوششی جدید - تحریک طالبان ازبیکستان و نیش خواهد زد.
در واقع، بسیار ساده لوحانه خواهد بود که باور کنیم طالبان روابط خود را با سازمان های تروریستی قطع خواهد کرد. ملا عمر، بنیانگذار جنبش طالبان، میهن خود - افغانستان را به امریکا داد، اما اسامه بن لادن - رهبر القاعده را نداد. میرضیایف هم ساده لوح نیست.
*این سازمان تحت تحریم های سازمان ملل یا به دلیل فعالیت های تروریستی ممنوع است.
