افغانستان چگونه از این وضعیت جان سالم به در خواهد برد؟
،نویسنده: سلطان احمد بهین، رئیس پیشین دیپارتمنت سوم وزارت امور خارجه افغانستان
هر نتیجهای که جنگ کنونی ایران و امریکا داشته باشد، خلأ و تهدید امنیتی همچنان یکی از دغدغههای اساسی خاورمیانه خواهد بود.
اگر ایران در پایان جنگ دست بالا بیابد، ممکن است به قدرت بلامنازع منطقه تبدیل شود و جریان «مقاومت» در بخشهای مختلف خاورمیانه گسترش یابد؛ در چنین شرایطی، ارزش بازدارندگی و سپر امنیتی چندینساله امریکا در منطقه با چالش جدی روبهرو خواهد شد.
در مقابل، پیروزی ایالات متحده میتواند اسرائیل را به قدرت مسلط منطقه تبدیل کند؛ قدرتی که از یک تهدید بالقوه به تهدیدی بالفعل برای معادلات منطقهای بدل شده و زمینه را برای بازترسیم نقشه جیوپولیتیکی خاورمیانه فراهم کند.
در هر دو سناریو، احتمال شکلگیری یک خلأ امنیتی گسترده وجود دارد؛ خلأیی که میتواند به جنگهای نامتعارف، بیقانونی، گسترش تروریزم و قاچاق مواد مخدر منجر شود. این نگرانی اکنون در پایتختهای کشورهای عربی و فراتر از آن جدی است. حتی متحدان امریکا مانند عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان نیز در پی یافتن جایگاه خود در معادلات جدید امنیتی منطقهاند.
ائتلاف امنیتی میان این سه کشور میتواند نشانهای از کاهش اعتماد به چتر امنیتی امریکا و غرب تلقی شود. وجه مشترک مهم آنان، وابستگی به جهان اسلام سنی است؛ عاملی که میتواند در برابر نفوذ ایران شیعهمذهب قرار گیرد. از سوی دیگر، هر سه کشور در مقاطع مختلف، اسرائیل را نیز بهعنوان یک چالش مشترک منطقهای در نظر گرفتهاند.
نبود یک پیروزی قاطع در جنگ کنونی، نقش بازیگران دیگر را در منطقه برجستهتر خواهد کرد. روسیه اکنون آشکارتر از ایران حمایت میکند و چین نیز نمیخواهد تحولات منطقه به ضرر منافع ستراتیژیک آن تمام شود.
از این منظر، حتی اگر همکاری امنیتی سه کشور در راستای تقویت یا تکمیل چتر امنیتی امریکا شکل گرفته باشد، میتواند در مقابل به نزدیکی بیشتر روسیه، ایران، چین و حتی کوریای شمالی و شکلگیری ترتیبات امنیتی جدید منجر شود؛ روندی که احتمال تبدیل منازعه کنونی به یک رویارویی گستردهتر جهانی را افزایش میدهد.
و اما افغانستان
افغانستان شاید بیش از بسیاری از کشورهای منطقه در معرض پیامدهای این تحولات قرار گیرد؛ از یکسو همسایگی با پاکستان، روابط مذهبی با عربستان سعودی و روابط تاریخی با ترکیه، و از سوی دیگر همسایگی و پیوندهای گسترده با ایران، روابط سیاسی ـ نظامی با روسیه و روابط اقتصادی با چین، افغانستان را در برابر یک بحران پیچیده جیوپولیتیکی قرار خواهد داد.
مدیریت چنین بحرانی به دیپلوماسی خردمندانه، حفظ توازن در روابط خارجی و تلاش مستمر برای جلوگیری از قرار گرفتن افغانستان در صفبندیهای منطقهای و جهانی نیاز دارد.
