«سنگر»: طرح «تاجیکستان بزرگ» میتواند از جمله طرحهای اطلاعاتیِ خارجی باشد؛ مشابه «ترکستان بزرگ»، «خراسان بزرگ»، «ولایت خراسان»، «پشتونستان بزرگ» که با هدف تضعیف و فروپاشی دولتهای ملیِ منطقه طراحی و اجرا میشوند. این مطلب صرفاً بهمنظور آشنایی بیشتر با اینگونه طرحها منتشر میشود.
نويسنده: داكتر خالدين ضيائي، رئيس انديشكده گفتمان تعلمي ملت
ملتها زمانی دوام میآورند که «خودآگاهی تاریخی» را با «ارادهی جمعی» پیوند بزنند. نقشهی تاجکستانِ بزرگ—فارغ از قرائتهای سیاسی آن—بیش از هر چیز نماد یک حقیقت فرهنگی و تمدنی است: پیوستگی زبانی، تاریخی و اجتماعی مردمانی که قرنها در یک جغرافیای مشترک زیستهاند. امروز، در جهانی پر از شکافها و بحرانها، این نماد میتواند به دعوتی برای وحدت، همگرایی و نجات از فرسایش هویتی بدل شود.
۱- چالشهای موجود و خطر فرسایش هویتی
پراکندگی جغرافیایی، مرزبندیهای تحمیلی تاریخی، ضعف نهادهای فرهنگی، مهاجرتهای اجباری، فقر آموزشی و حذف نظاممند زبان و حافظهی تاریخی، همگی عواملیاند که بقای هویت تاجیکی را با چالش روبهرو ساختهاند. خطر «انقراض نرم»—نه بهمعنای حذف فیزیکی، بلکه بهمعنای محو تدریجی زبان، فرهنگ و نقش تاریخی—واقعیتی است که با بیتفاوتی تشدید میشود.
۲- تاجکستانِ بزرگ؛ یک پروژهی آگاهی، نه صرفاً جغرافیا
«تاجکستانِ بزرگ» پیش از آنکه یک ادعای سرزمینی باشد، یک پروژهی فرهنگی–تمدنی است:
• احیای زبان و ادبیات فارسی–تاجیکی در آموزش، رسانه و تولید دانش؛
• بازسازی حافظهی تاریخی مشترک از سمرقند و بخارا تا بدخشان و بدخشانِ کوهستانی؛
• پیوند نخبگان، دانشگاهیان و جامعهی مدنی در چارچوب گفتوگوی علمی و فرهنگی؛
• تقویت اقتصاد فرهنگی، گردشگری تاریخی و همکاریهای فرامرزیِ قانونی و مسالمتآمیز.
۳- راهبردهای عملی برای همگرایی پایدار
1. سرمایهگذاری بر آموزش و زبان: آموزش باکیفیت به زبان مادری، تولید محتوا و حمایت از پژوهشهای بومی.
2. دیپلماسی فرهنگی: شبکهسازی میان نهادهای فرهنگی، دانشگاهها و هنرمندان در چارچوب قوانین بینالمللی.
3. اقتصاد هویتمحور: حمایت از صنایع فرهنگی، نشر، سینما و گردشگری تاریخی بهعنوان موتورهای نرم قدرت.
4. همبستگی مدنی: تقویت سازمانهای مردمنهاد، گفتوگوی بیننسلی و مشارکت جوانان.
5. پرهیز از افراطگرایی: تأکید بر مسیرهای مسالمتآمیز، حقوقی و عقلانی؛ وحدت پایدار از خشونت زاده نمیشود.
۴- مسئولیت نسل امروز
نسل امروز وارث یک میراث بزرگ است و در برابر آینده مسئول. وحدت، هزینه دارد: زمان، تلاش، دانش و صبوری. اما هزینهی تفرقه، بسیار سنگینتر است. اگر امروز برای زبان، فرهنگ و همگرایی کار نکنیم، فردا برای بازیابی آن بسیار دیر خواهد بود.
۵- جمعبندی
تاجکستانِ بزرگ را میتوان یک افق روشن و امید قابل تحقق دید: افقی که با آگاهی، تلاش پیوسته و همدلی ساخته میشود.
نجات از چالشها و خطر نابودی، نه با شعار، بلکه با کارِ جمعی، برنامهمحور و استفاده از فرصت ها به صورت هدفمند ممکن است.
این دعوت، دعوت به ساختن و ا صلاحات خطای تاریخی استعماری است، ساختن آیندهای است که در آن هویت و قوم تاجیکی زنده، پویا و اثرگذار به خصوص تاریخ ساز باقی بماند.
