Вақте хутути гусали дохилии Покистон шурӯъ ба тахриби коридор мекунанд
Манбаъ: Pakistan-China Faultline Focus
Коридори иқтисодии Чин–Покистон (China–Pakistan Economic Corridor — CPEC) ба унвони “хатти ҳаёт”-и иқтисодии Покистон муаррифӣ мешуд — шабакае аз шоҳроҳҳо, банодир, бандҳо, нерӯгоҳҳо ва пружаҳои саноатӣ, ки қарор буд Покистонро ҳарчи наздиктар ба Чин пайванд диҳад ва ҷуғрофиёи иқтисодии кишварро дигаргун созад.
Аммо имрӯз ба нақша нигоҳ кунед:
PoJK (Pakistan-occupied Jammu and Kashmir — «Ҷамму ва Кашмир таҳти контроли Покистон»)
Гилгит–Балтистон
Балуҷистон
Хайбарпахтунхво
Манотиқи мутафовит.
Мутолиботи мутафовит.
Далоили мутафовити норизоятӣ.
Аммо ба гунаи физоянда, як мушкили истратегии воҳид:
роҳҳо масдуд мешаванд, зерсохтҳо мавриди ҳамла қарор мегиранд, пружаҳо бо муқовимати мардуми маҳаллӣ рӯбарӯ мешаванд, ҳазинаҳои амниятӣ афзоиш меёбад ва давлат борҳо ва борҳо ногузир мешавад нооромиҳо дар атрофи коридорҳои муҳими иқтисодиро маҳор кунад.
Бино бар ин, достони CPEC дигар сирфан масъалаи километрҳо шоҳроҳ ё миллиардҳо доллар сармоягузорӣ нест.
Масъала ба гунаи физоянда ин аст, ки оё Покистон қодир аст зерсохтеро, ки эҷод карда, мудирият ва тамвил кунад, аз он ҳифозат намояд ва машруъияти онро низ таъмин кунад.
1 - PoJK — Вақте нооромиҳои сиёсӣ муҳити иқтисодиро мухтал мекунанд
Аз PoJK оғоз кунем.
Нооромиҳои соли 2026 Равалакот, Музаффаробод, Котлӣ, Додиёл, Пуландрӣ, Ҳавелӣ ва манотиқи атрофи онро фаро гирифт. Ин нооромиҳо бо масдуд шудани роҳҳо, таҳассунҳои тӯлонӣ, маҳдудиятҳои мухобиротӣ, боздоштҳо ва даргириҳои маргбор ҳамроҳ буд.
Дар маркази муноқиша, масоили марбут ба намояндагии сиёсӣ қарор дошт; аз ҷумла курсиҳои ихтисосёфта ва мавриди ихтилоф барои муҳоҷирони кашмирии муқими хориҷ аз минтақа, дар канори мутолиботи густардатари иқтисодӣ ва хостаҳои марбут ба ҳукуматдорӣ.
Дар моҳи июн, дар натиҷаи даргириҳо дар Равалакот, дастикам 11 тан кушта шуданд; бар асоси гузоришҳои он замони Ал-Ҷазира.
То моҳи июл, расонаҳо ҳамчунон аз идомаи таҳассунҳо дар минтақаи Равалакот ва масдуд будани шоҳроҳҳое гузориш медоданд, ки Пунчро ба Исломобод, Боғ ва Музаффаробод васл мекунанд.
Баъдтар, мақомҳо аз анҷоми амалиёт барои бозгушоии роҳи Котлӣ — Тарорхал ва дигар шоҳроҳҳои калидӣ ба манзури азсаргирии рафтуомад ва интиқоли колоҳо хабар доданд.
Ҳамчунин, Кумитаи муштараки иқдоми мардумии Ҷамму ва Кашмир (Jammu Kashmir Joint Awami Action Committee — JAAC) ҳушдор дод, ки агар мутолиботаш бароварда нашавад, басиҷ ба сӯи Музаффарободро аз сар хоҳад гирифт.
▪︎ Чаро ин мавзӯъ барои CPEC аҳамият дорад?
Зеро коридорҳои иқтисодӣ дар инзиво вуҷуд надоранд.
Вақте як минтақа бо чунин занҷирае рӯбарӯ мешавад:
масдуд шудани роҳҳо → таҳассунҳои тӯлонӣ → маҳдудиятҳои мухобиротӣ → даргириҳо → истиқрори нерӯҳои амниятӣ,
шароити фаъолият камтар қобили пешбинӣ мешавад.
Ин ба маънои хатароти лужистикии бештар, ниёзмандиҳои изофӣ барои таъмини амният ва адами итминони бештар барои сармоягузорон ва касбукорҳо аст.
Бино бар ин, мушкил бисёр густардатар аз як эътироз аст.
Бесуботии музмин, худи ҷуғрофиёро ба як хатари иқтисодӣ табдил мекунад.
2 - Гилгит–Балтистон — шоҳроҳи Қароқурум метавонад ба “супопи фишор” табдил шавад
Ба сӯи шимол ҳаракат мекунем.
Шоҳроҳи Қароқурум (KKH) яке аз муҳимтарин масирҳои заминӣ миёни Покистон ва Чин аст ва CPEC ба гунаи расмӣ шомили зерсохтҳои бузурги транспортӣ ва иртибототи фаромарзӣ аз тариқи коридори Хунҷароб мешавад. Дабирхонаи CPEC-и Покистон, фазаи дувуми KKH ва пружаи 820-километрии файбари нурии Хунҷароб — Равалпиндиро дар шумори пружаҳои такмилшудаи зербиноии CPEC қарор медиҳад.
Аммо ҳамин ҷуғрофиёи дорои аҳамияти истратегӣ, борҳо ва борҳо ба нуқтаи фишори эътирозот табдил мешавад.
▪︎ Суст — молиёт ва тиҷорати фаромарзӣ
Дар Суст, тоҷирон алайҳи молиёт ва наҳваи бархӯрд бо колоҳои воридотӣ аз Чин эътироз кардаанд.
Дар асоси ин муноқиша, дар воқеъ, чунин занҷирае қарор дорад:
тиҷорат → молиёт → намояндагӣ → ҳуқуқи иқтисодӣ.
Вақте тоҷирон масирро масдуд мекунанд, паёмадҳои он бисёр фаротар аз маҳалли эътироз эҳсос мешавад.
Ҳаракати маҳмулаҳо мутаваққиф мешавад.
Барномаҳои тиҷоратӣ мухтал мешаванд.
Масири заминии Чин — Покистон ба далели як муноқишаи дохилӣ бар сари молиёт осебпазир мешавад.
▪︎ Ҳунза/Алиобод — барқ
Дар Ҳунза низ эътирозоте марбут ба камбуди шадиди барқ баргузор шудааст.
Нодида гирифтани ин таноқуз душвор аст:
минтақае, ки дар яке аз муҳимтарин коридорҳои истратегии Покистон ба сӯи Чин қарор дорад, худ метавонад бо камбуди шадиди барқ мувоҷеҳ бошад.
Ва ҳангоме ки бошандагон аз KKH ба унвони абзори фишор истифода мекунанд, масири тиҷоратии Чин ба гунаи ғайримустақим даргири як муноқишаи маҳаллӣ бар сари барқ мешавад.
▪︎ Гилгит ва Чилос — қатъи барномарезишудаи барқ
Буҳрони густардатари барқ дар Гилгит–Балтистон борҳо боиси эътирозот шудааст.
Омили ин эътирозот лузуман мухолифат бо худи CPEC нест.
Ағлаб масъала бисёр содатар аст:
мардум барқи мутмаин ва пойдор мехоҳанд.
Дақиқан ҳамин амр аст, ки мушкилро аз назари сиёсӣ то ин андоза муҳим месозад.
Покистон метавонад зерсохтҳои истратегӣ бисозад.
Аммо агар ҷавомеъе, ки дар атрофи ин зерсохтҳо зиндагӣ мекунанд, бовар дошта бошанд, ки ниёзҳои асосиашон ҳамчунон бароварда намешавад, худи зерсохт метавонад ба бастаре барои эътироз табдил шавад.
⇒ Диомер — бандро бисозед, аммо мардум чӣ мешаванд?
Банди Диомер–Бошо шояд равшантарин намуна аз муъзали миёни тавсеа ва норизоятии мардуми маҳаллӣ бошад.
Дар апрели 2026, бошандагоне, ки заминҳояшон таҳти таъсири пружа қарор гирифта буд, дар чорчӯби ҷунбиши “Huqooq Do, Dam Banao” (“Ҳуқуқ бидиҳед — банд бисозед”) шоҳроҳи Қароқурум (KKH)-ро ҳамзамон дар чандин нуқта дар Диомер масдуд карданд.
Омили фаврии ин эътироз, адами иҷрои иддаоии тавофуқе буд, ки бо ҳукумати федерол ба даст омада буд.
Муътаризон хостори мавориди зер буданд:
- ҷуброни хисорати замин;
- барқ;
- фурсатҳои корӣ;
- иҷрои тавофуқҳо;
- риояти ҳуқуқи марбут ба искони муҷаддад;
- баҳраманд шудан аз мазоёи тавсеаи минтақа.
Дар натиҷаи ин масдудият, ҳазорон тан саргардон шуданд ва рафтуомад миёни Гилгит–Балтистон ва соири бахшҳои Покистон мухтал шуд.
Ин муноқиша як нуктаи муҳимро нишон медиҳад:
Масъала сирфан ин набуд, ки оё ин банд бояд сохта шавад ё хайр. Масъала ин буд, ки оё ҷавомеъе, ки заминҳояшон тасоҳуб мешавад, бовар доранд, ки давлат ба тааҳҳудоти худ дар чорчӯби тавофуқ амал мекунад ё хайр.
Мутаоқибан, дар моҳи майи 2026, Покистон 678 миллион рупия ба унвони ҷуброни хисорат ба заминдороне, ки дар Кӯҳистони Улё мутаассир шуда буданд, пардохт кард. Дар ҳамин ҳол, мақомҳо эълом карданд, ки барои 35 924 акр замини тасоҳубшуда дар бахшҳои Гилгит–Балтистон ва Хайбарпахтунхво, ҳудуди 64 миллиард рупия пардохт шудааст.
Ҳамин рақам ба танҳоӣ абъоди азими молии чолиши тасоҳуби заминро нишон медиҳад.
Дар ҳамин ҳол, WAPDA ҳамчунон ба масоили ҳалнашудаи марбут ба бастаҳои ҷуброни хисорат, заминҳои боқимонда, масоили марбут ба таъйини марзҳо ва иҷрои тавофуқҳои бадастомада ишора мекунад.
Дарс чист?
Як пружаи бузург метавонад барои саросари кишвар аҳамияти истратегӣ дошта бошад ва дар айни ҳол, муноқишоти шадиди маҳаллиро низ ба вуҷуд оварад.
Тавсеа ба гунаи худкор ба маънои ризояти мардум нест.
⇒ PoJK + Гилгит–Балтистон — улгуи муштарак
PoJK ва Гилгит–Балтистонро дар канори ҳам қарор диҳед.
Дар PoJK:
намояндагии сиёсӣ + мутолиботи иқтисодӣ → эътирозот → масдуд шудани роҳҳо → даргириҳо → истиқрори нерӯҳои амниятӣ.
Дар Гилгит–Балтистон:
барқ + молиёт + тиҷорат + ҷуброни хисорат → эътирозот → масдуд шудани KKH → саргардон шудани мусофирон ва маҳмулаҳо → ихтилоли иқтисодӣ.
Авомил мутафовитанд.
Механизм мушобеҳ аст.
Норизоятии маҳаллӣ → масдуд шудани роҳҳо → ихтилол дар лужистик → ҳазинаи иқтисодӣ.
Ва ин дақиқан ҳамон меконизме аст, ки CPEC қарор буд бар он ғалаба кунад.
⇒ Гводар — пружаи парчамдор бо мушкили машруъият дар сатҳи маҳаллӣ
Акнун ба Балуҷистон биравем.
Гводар қарор буд ба дарвозаи дарёии CPEC табдил шавад.
Як бандари обҳои амиқ.
Як маркази лужистикӣ.
Як роҳбурди истратегӣ ба Дарёи Араб.
▪︎ Аммо Гводар борҳо шоҳиди эътирозот бар сари мавориди зер будааст:
- барқ;
- об;
- ҳуқуқи моҳигирӣ;
- маҳдудиятҳои рафтуомад;
- манобеи маишат;
- мушорикати мардуми маҳаллӣ дар фаъолиятҳои иқтисодӣ.
Худи Дабирхонаи CPEC пружаҳоеро феҳрист мекунад, ки ҳадафи онҳо тавсеаи системи тавзеи оби Гводар, ширинсозии об, эҷоди тасҳилот барои моҳиҷирон ва беҳбуди зерсохтҳои беҳдоштӣ аст; шавоҳиде, ки нишон медиҳад зерсохтҳои асосии шаҳрӣ ҳамчунон бахши фаъоле аз дастури кори тавсеа боқӣ мондаанд.
Ин амр як таноқузи ошкор эҷод мекунад:
Бандаре, ки барои иттисоли Чин ба тиҷорати ҷаҳонӣ тарроҳӣ шудааст, ҳанӯз ногузир аст ба ниёзҳои асосии зербиноии мардуме, ки дар атрофи он зиндагӣ мекунанд, расидагӣ кунад.
⇒ Хорон — Якмач: вақте ҷодаи CPEC ба ҳадафи амниятӣ табдил мешавад
Акнун ба яке аз барҷастатарин намунаҳо мерасем.
Дар гузоришҳо ва видеоҳои дар гардиш аз минтақаи Гвош/Хорон иддао шудааст, ки бахшҳое аз ҷодаи CPEC Хорон — Якмач бо истифода аз белҳои меконикӣ ва мошинолоти сангин тахриб шудаанд ва бар асоси гузоришҳои мавҷуд, мумкин аст чандин километр аз ин масир осеб дида бошад.
Худи видеоҳо ва абъоди дақиқи тахриби иддаошуда ниёзманди баррасӣ ва таъйиди мустақил аст.
Аммо мавзӯи бисёр муҳимтаре ба гунаи мустақил мустанад шудааст.
Дар 5 жулайи 2026, додаҳои назоратӣ сабт карданд, ки аъзои BLF як истгоҳи бозрасии муваққатро дар ҷодаи иртиботии CPEC дар Гвош эҷод карда ва бар асоси гузоришҳо, ҳудуди се соат шоҳроҳро дар контрол доштанд ва васоити нақлияро бозрасӣ мекарданд.
Рӯзи баъд, аз масдуд шудани дигаре дар ҷодаи иртиботии CPEC Хорон — Якмач дар минтақаи Ҳурмагой, вулусволии Вошук гузориш шуд.
Ин мавзӯъ тасвирро тағйир медиҳад.
Дигар масъала сирфан ин нест, ки:
«касе ҷодаеро тахриб кардааст».
Масъала ин аст, ки:
як масири истратегии CPEC борҳо дар баробари ихтилоли мусаллаҳона осебпазир мешавад.
Як коридорро метавон аз назари физикӣ сохт.
Аммо агар гурӯҳҳои мусаллаҳ битавонанд борҳо ҳаракатро мутаваққиф кунанд, истгоҳҳои бозрасӣ эҷод кунанд ё зерсохтҳои муртабит бо онро ҳадафи ҳамла қарор диҳанд, қобилияти эътимоди иқтисодии коридор ба амният вобаста мешавад.
