همسر سفير تركيه حجاب نداشت و اين براي افغانان بسيار تعجب آور بود.
نویسنده: دكتر فريد يونس، استاد بازنشسته بشر شناسي اسلامي و فلسفه اسلامي از دانشگاه ايالتي كليفورنيا، ايالات متحده امريكا، عضو شورای مشاوره "سنگر"
خاطرات ویلیام لارنس شايرر(۱۹۰۴-۱۹۹۳) خبر نگار مشهور امريكايي كه كتاب "ظهور و سقوط رایش سوم: تاریخ آلمان نازی" The Rise and Fall of the Third Reich: A history of Nazi Germany (۱۹۹۰) كه بار بار به چاپ رسيد و از پر فروس ترين و مشهور ترين كتاب هاي تاريخ قرن بيستم رقم زده شد ، در باره افغانستان جالب أست.
شايرر قبل از آزادي هند در سال ١٩٣٠ از طرف Chicago Tribune سفري به هند داشت تا گزارشي در باره مبارزات آزاديخواهي هند تهيه كند. در همين وقت محمد ظاهر شاه شهزاده و وليعهد افغانستان هم سفري به هند كرده بود. شايرر بسيار كوشش كرد تا شهزاده افغانستان را از نزديك بيبيند و در صورت امكان سفري به افغانستان كند كه كمتر خبرنگاران در آن زمان جرات ميكردند. اول به دليل بي امني منطقه و دوم هند برتانوي به اصطلاح امروزي به كسي ويزه يا اجازه دخول نميداد.
در يكي از محافل كه منحيث خبرنگار امريكايي برايش فرصت داده بودند حضور داشت و شهزاده هم در آنجا بود ، شايرر موفق شد با محمد ظاهر شاه كه به فرانسوي تكلم ميكرد و شايرر هم به زبان فرانسوي آشنايي داشت سر صحبت را باز كند. عرض حال كرد كه بسيار دوست دارد افغانستان سفر كند و اما انگليس ها مانع مي شدند. شهزاده كه از شايرر خوشش آمده بود پيشنهاد جالب كرد كه او را منحيث يك عضو سفري خود معرفي كند و با او همسفر باشد . انگليس ها به شايرر گفته بودند كه: IT IS ABSOLUTELY FORBIDDEN TO CROSS THIS BORDER INTO AFGHAN TERRITORY (عبور از این مرز به قلمرو افغانستان مطلقاً ممنوع است). عين جمله را به زبان انگلبسي به همان قسم كه در كتاب The Nightmare Years (سالهای کابوس) 1930-1940 شايرر نوشته أست نقل قول كردم كه اهميت موضوع را شما خواننده عزيز خوب تر درك كنيد.
تجليل از پادشاهي نادر شاه بود و سفراي انگليس ، روسيه شوروي و تركيه حضور داشتند. همسر سفير تركيه حجاب نداشت و اين براي افغانان بسيار تعجب آور بود. با اينكه شايرر مهمان شهزاده بود اما در يگانه هوتل شهر به نام "كافي ولي" اقامت كرده بود . در رژه نظامي ، براي شايرر جالب بود كه هم شتر بود و هم فيل . امروز فيل در افغانستان نيست. سفير انگليس به شايرر يك طعنه زده بود و آن اينكه به او گفته بود كه تو نبايد درين جا (كابل) احساس بيگانكي كني! شرارير گفت چطور؟ سفير انگليس به جواب گفت كه افغانها هم ياغي هستند و تو هم از شيكاگو آمدي ! در آن زمان مردان مافيا و ياغي در شيكاگو زياد بود.
از نگاه تاريخ افغانستان نكته مهم درين خاطرات اين أست كه در آن زمان سرحد افغانستان توسط انگليس ها بعد از معاهده ديورند تعيين شده بود و اينكه به شرارير گفته شده بود كه مطلقا ممنوع أست كه ازين سرحد به قلمرو افغانستان عبور كني هدف خط ديورند بود. اما براي ما هميشه گفته شده أست و گفته شده بود كه سرحد آزاد أست و همه كس رفت و آمد كرده مي تواند . در حاليكه از نگاه قوانين بين المللي براي انگليس ها سرحد افغانستان و هندوستان مطلق مشخص بود و همان روند بعد از تقسيم هند و تجزيه پاكستان دوام كرد.
نادر شاه هم خط ديورند را مانند امان الله خان مصالحه كرده بود . به عبارت ديگر رسيدن از جناح راست منطقه حايل يا Buffer zone يك پيش نياز اساسي داشت و آن اينكه خط ديورند مصالحه نمي شود و تا امروز افغانستان نه از طريق مذاكره، نه از طريق نظامي و نه از طريق ميانجيگري ملل متحد كه بعد از جنگ عمومي دوم عرض اندام كرد.
افغانستان قادر نشد كه سرزمين هاي را كه امير دوست دوست محمد خان از دست داده بود و برادر امير دوست محمد خان، سلطان محمد طلايي پشاور را به سيكهه ها واگذار كرد و خودش به جلال آباد فرار كرد دوباره تصاحب كند .و حالا آنسوي خط ديورند رسما جزء قلمرو رسمي پاكستان است كه افغانستان هرگز مجال سياسي ندارد.
