Афғонистон, таҳримҳои Амрико ва тарҳҳои бузурги иқтисодӣ, равобити Русия ва Покистонро дар маърази озмуне ҷиддӣ қарор хоҳанд дод.
Муаллиф: Эндрю Корибко, таҳлилгари сиёсии амрикоии муқими Маскав
Инъиқоди тавофуқоти бузург бо Русия пас аз солҳо музокира, ки ҳеҷ натиҷаи малмусе ба ҳамроҳ надоштааст, ба Кремл нишон хоҳад дод, ки Покистон аз ҳокимияти миллии кофӣ барои истодагӣ дар баробари фишорҳои Амрико бархӯрдор аст ва ба ҳаллу фасли ихтилофоти худ бо Маскав бар сари Афғонистони таҳти ҳокимияти Толибон аз тариқи ҳамкориҳои иқтисодии мутақобилан судманд алоқаманд аст.
Расонаҳои покистонӣ гузориш додаанд, ки Шаҳбоз Шариф, нахуствазири Покистон, дар авохири ноябр ё авоили декабр ба Русия сафар хоҳад кард. Ин дар ҳолест, ки сафари барномарезишудаи ӯ дар авохири феврал ба далели ҷанги севуми Халиҷи Форс ба таъвиқ афтода буд. Интизор меравад дастури кори музокирот шомили масоили минтақаӣ, ҳамкориҳои энержӣ, кӯмаки Русия ба эҳёи корхонаи фӯлоди Покистон (Pakistan Steel Mills), амнияти ғизоӣ, конолҳои молӣ ва мавзӯъоти дигар бошад.
Ҳамаи ин масоил аҳамияти зиёде доранд, аммо бояд панҷ мавзӯъи зер дар авлавият қарор гиранд, зеро ҳамин масоил ояндаи равобити Русия ва Покистонро таъйин хоҳанд кард; равобите, ки ахиран ояндаи он бо ибҳом рӯбарӯ шудааст.
1 - Ихтилофоти Русия ва Покистон бар сари Афғонистони таҳти ҳокимияти Толибон
Русия Толибонро ҳокимони машрӯъи Афғонистон медонад, аз муваффақиятҳои онон дар мубориза бо терроризм тамҷид мекунад ва имкони таслиҳи онон барои муқобила бо ДОИШ-и Хуросонро мавриди баррасӣ қарор додааст. Дар муқобил, Покистон ҳокимияти Толибонро номашрӯъ медонад, ононро ба паноҳ додан ба террористҳо муттаҳам мекунад ва нигарон аст, ки таслиҳоти русӣ алайҳи худи ин кишвар мавриди истифода қарор гиранд. Ин ихтилофот, ки дар ҷараёни ҳаштумин даври ройзаниҳои Формати Маскав дар бораи Афғонистон дар авоили октябр аланӣ шуданд, дар сурати ҳаллу фасл нашудан, аз зарфияти нигаронкунандае барои табдил шудан ба як буҳрони сиёсӣ ё ҳатто вазъияти вахимтар бархӯрдоранд.
2 - Ҷанги ниёбатии эҳтимолии Покистон алайҳи Афғонистон
Рӯзномаи The New York Times ба нақл аз як мақоми кунунии истихбороти Покистон ва як мақоми пешини амнияти миллӣ гузориш додааст, ки масъулони низомӣ ва истихборотии Покистон бо гурӯҳҳои мухолифи Толибон дидор карда ва пешниҳоди ҳимояти эҳтимолӣ аз ононро матраҳ кардаанд. Агар ин иттилоот сиҳат дошта бошанд — ва бо таваҷҷуҳ ба идомаи ҷанги Афғонистон ва Покистон, ки ҳанӯз поёне барои он мутасаввир нест, бо пешбиниҳои бисёре аз нозирон низ ҳамхонӣ доранд — ҷанги ниёбатии ҷадиди Покистон алайҳи Афғонистон мумкин аст ба Осиёи Марказӣ сироят кунад ва муттаҳидони Русияро дар ин минтақа бо бесуботӣ рӯбарӯ созад. Ин вазъият ба навбаи худ метавонад ба вахомати бештари равобити Русия ва Покистон мунҷар шавад.
3 - Нақши “НАТО-и исломӣ” дар кӯмак ба Покистон барои пешбурди ин ҷанг
Комрон Юсуф, хабарнигори аршади рӯзномаи The Express Tribune дар умури байналмилал, ахиран ба нақл аз дипломатҳои покистоние, ки номашон фош нашудааст, гузориш дод, ки онон гумон мекунанд наздикии сареъи Русия ба Афғонистон вокунише ба ташкили “НАТО-и исломӣ” аст. Ҳамон гуна, ки пештар тавзеҳ дода шуд, ин бардошт бо воқеият мутобиқат надорад. Бо ин ҳол, ин эҳтимол вуҷуд дорад, ки Покистон аз Паймони Макка истифода кунад ва аз Арабистони Саудӣ бихоҳад хариди паҳподҳои туркиягиро барои истифодаи худи Покистон ва ё нерӯҳои ниёбатии таҳти ҳимояти он дар Афғонистон таъмини молӣ кунад. Чунин сенарияе метавонад ба оғози як ҷанги ниёбатӣ бо Русия дар хоки Афғонистон мунҷар шавад.
4 - Нуфузи Амрико бар тавофуқоти Покистон бо Русия
Солҳо музокира миёни Русия ва Покистон бар сари як тавофуқи бузурги нафтӣ ва ҳамчунин фурсатҳои умедворкунандаи дигар, аз ҷумла навсозии зерсохтҳои манобеъи Покистон аз сӯи Русия, то кунун ба ҳеҷ натиҷаи малмусе нарасидааст. Бархе гумон мекунанд, ки далели ин амр он аст, ки Иёлоти Муттаҳида амалан аз ҳаққи вето дар қиболи тавофуқоти Покистон бо Русия бархӯрдор аст. Таъйиди Покистон мабнӣ бар ин ки ин кишвар дар ростои риояти таҳримҳо алайҳи Эрон, марзи худро бо он кишвар бастааст, гумонзаниҳоро дар бораи ин ки таҳримҳои зиддирусӣ омили аслии адами пешрафт дар ҳамкориҳои Русия ва Покистон будаанд, беш аз пеш тақвият мекунад.
5 - Ояндаи тарҳи Пок-Афғон-Уз (PAKAFUZ)
Ҳатто агар Иёлоти Муттаҳида амалан аз ҳаққи вето дар қиболи тавофуқоти Покистон бо Русия бархӯрдор бошад, арзёбӣ мешавад, ки нуфузи Вашингтон бар тарҳи роҳи оҳани Покистон – Афғонистон – Ӯзбекистон (PAKAFUZ), дар муқоиса бо тавофуқоти энержӣ ва зерсохтӣ, камтар аст. Далели ин амр моҳияти чандҷонибаи ин тарҳ ва нақши нисбатан маҳдудтари Покистон дар он аст. Бар ҳамин асос, мантиқӣ хоҳад буд, ки тарҳи Пок-Афғон-Уз пас аз поёни ҷанги Афғонистон ва Покистон, ба тарҳи меҳварӣ ва шохиси равобити дуҷониба табдил шавад; ҷанге, ки Русия пешниҳод кардааст, дар сурати тамоюли ҳар ду тараф, барои поён додан ба он миёнҷигарӣ кунад.
***
Русия воқеан хоҳони густариши ҳамаҷонибаи равобит бо Покистон аст. Аз ин рӯ, акнун навбати Покистон аст, ки саранҷом бо бардоштани гомҳои маънодор ва инъиқоди тавофуқоти бузург дар ҳавзаҳои энержӣ, зерсохт ва соири бахшҳо, ба ин тамоюли Маскав посухи мутақобил диҳад; он ҳам пас аз солҳо музокира, ки то кунун ҳеҷ пешрафти малмусе ба ҳамроҳ надоштааст.
Ҳатто агар дар ҷараёни сафари пешорӯи Шаҳбоз Шариф ҳеҷ як аз ин тавофуқот ба имзо нарасад, умед меравад, ки ӯ ва Владимир Путин панҷ мавзӯъи ёдшударо сареҳ ва бепарда мавриди баҳс қарор диҳанд. Чунин гуфтугӯе барои ҷилавгирӣ аз вахомати равобити Русия ва Покистон зарурӣ аст, ба вижа агар ду кишвар натавонанд ихтилофоти худро бар сари Афғонистон ҳаллу фасл кунанд.
