Бозие, ки ҳанӯз қавоиди он рӯшан нест, аммо паёмадҳояш барои мардум комилан воқеӣ аст.
Нависанда: Абдуносир Нурзод, пажӯҳишгари сиёсат ва геополитика, махсус барои “Сангар”
Артиши Покистон боз ҳам гуфта, ки бо мардуми Афғонистон ихтилоф ва мушкиле надорад ва мушкили аслиаш режими Толибон аст. Аз сӯи дигар, иддао мекунад, ки ҳукумати Толибон фарогир нест ва аз мардуми Афғонистон намояндагӣ намекунад. Аммо як қадам баъд мегӯяд, агар Толибон монеъи ҳамалот алайҳи Покистон шавад, Исломобод бо ҳукумати Толибон мушкиле нахоҳад дошт. Яъне шумо як режими фоқиди машруъият ва ҳимояти мардумро дар Афғонистон барои аҳдофи худатон таҳмил кардед, аммо ҳоло, ки бозӣ тағйир хӯрда, сару садо баланд мекунед.
Ин ҷо як таноқузи бузург шакл мегирад. Вақте манофеъи Покистон дар хатар қарор мегирад, мардуми Афғонистон баҳона мешаванд. Зоҳиран мушкил бо мардум нест, аммо ҳамин мардум бори сиёсатҳои амниятӣ, низомӣ ва истихборотии Покистонро бар дӯш мекашанд.
Артиши Покистон ҳушдор дода, ки агар Толибон аз ҳамалот дар хоки ин кишвар ҷилавгирӣ накунад, Исломобод “ҳарбаҳои қадимӣ”-и худро фаъол хоҳад кард ва аз ҳар ҳадде фаротар хоҳад рафт. Сухангӯи артиш гуфтааст, ки бо террористон музокира намекунанд ва ононро аз байн мебаранд. Аммо пурсиш ин аст: терроризм аз чӣ замоне барои Покистон ба як мушкил табдил шуд?
Дар бист соли гузашта, ҳамин кишвар ба ҳимоят аз гурӯҳҳое муттаҳам буда, ки баъдҳо ба қудрат расиданд. Замоне, ки ин гурӯҳҳо дар ростои манофеъи Покистон ва муттаҳидонаш фаъолият мекарданд, таърифи терроризм зоҳиран мутафовит буд. Ҳоло, ки Покистон зери фишори ҳамалоти рақибони минтақаӣ ва гурӯҳҳои мусаллаҳ қарор гирифта, ҳамон падида ба таҳдиди аслӣ табдил шудааст.
Албатта, ин мавзӯъро набояд содасозӣ кард. Таҳдидҳои амниятӣ дар дохили Покистон воқеӣ ҳастанд ва ҳамалоти мусаллаҳона паёмадҳои ҷиддӣ барои мардуми ин кишвар дорад. Аммо мубориза бо терроризм наметавонад бар асоси манофеъи мақтаъӣ ва равобити сиёсӣ таъриф шавад.
Моҳияти бозӣ дар Афғонистон ҳанӯз ба дурустӣ рӯшан нест. Нақши Толибон, сиёсатҳои Покистон ва иртиботи он бо барномаҳои ғарбӣ дар минтақа, ниёзманди баррасии дақиқтар аст. Оё Покистон воқеан дар майдони Афғонистон танҳо монда, ё ҳанӯз бахше аз як муҳосибаи бузургтари амниятӣ аст, ки дар он, аз ин кишвар барои эҷоди фишор бар рақибони минтақаӣ истифода мешавад?
Исломобод аз як сӯ мехоҳад дар тағйири вазъияти Афғонистон фурсати бештаре барои бозӣ дошта бошад ва аз сӯи дигар, нигарон аст, ки Ҳинд ва дигар рақибони минтақаӣ аз Толибон ё вазъияти мавҷуд алайҳи Покистон истифода кунанд. Ба ҳамин далел, фишорҳои низомӣ, дипломатӣ ва амниятии худро бо унвони дифоъ аз худ тавҷеҳ мекунад.
Сухангӯи артиши Покистон гуфтааст, ки террористон дар Қандаҳор, Кобул ва манотиқи дигар ҳузур доранд ва бояд ҷилави фаъолияти онон гирифта шавад. Ҳатто ишора карда, ки Покистон аз мавқеиятҳои онон огоҳӣ дорад. Инҷо як пурсиш матраҳ мешавад: агар иттилоот ва тавоноии иқдом вуҷуд дорад, чаро масири бархӯрд ва ҳадафгирӣ то ин андоза мубҳам аст? Оё масъала фақат таҳдиди амниятӣ аст, ё мавзӯъ ба контроли майдони Афғонистон низ иртибот дорад?
Покистон ҳамчунин бар тааҳҳудоти тавофуқномаи Давҳа таъкид мекунад ва мегӯяд, Толибон набояд иҷоза диҳад аз хоки Афғонистон алайҳи кишварҳои дигар фаъолияти террористӣ сурат гирад. Аммо ҳаминҷо бояд пурсид: оё тавофуқномаи Давҳа ба як абзори сиёсӣ табдил шудааст? Оё аз ин тавофуқнома барои тавҷеҳи фишорҳои бештар бар Толибон истифода мешавад, ё воқеан ҳадаф, ҷилавгирӣ аз фаъолияти гурӯҳҳои мусаллаҳ аст?
Толибон низ дар ин миён мавзеъи мутаноқиз дорад. Аз як тараф мегӯяд, ҳеҷ гурӯҳи террористӣ дар хоки Афғонистон ҳузур надорад ва аз тарафи дигар, барои коҳиши фишорҳо дарҳои гуфтугӯро бо Покистон ва кишварҳои минтақа боз нигаҳ медорад. Бо таваҷҷуҳ ба таҷрибаи суқути соли 2001 ва гирифтор шудан дар шабакаҳои мухталифи истихборотӣ, ин гурӯҳ медонад, ки фазои кунунӣ барояш бисёр шикананда аст.
Толибон дар вазъияти душворе қарор дорад. Аз як сӯ бо буҳрони машруъияти дохилӣ ва байналмилалӣ рӯбарӯ аст ва аз сӯи дигар, бо таҳдиди ДОИШ-и Хуросон, фишори Покистон ва рақобати қудратҳои минтақаӣ мувоҷеҳ шудааст. Ба ҳамин далел, ба пружаҳо ва ҳимоятҳои муваққатии кишварҳои мухталиф паноҳ мебарад.
Дар ин миён, нақши Арабистони Саудӣ низ қобили таваҷҷуҳ аст. Риёз аз як сӯ мехоҳад дар коҳиши таниш миёни Толибон ва Покистон нақш дошта бошад ва аз сӯи дигар, манофеъи худро дар рақобат бо Эрон ва густариши нуфузи минтақаӣ дунбол мекунад. Афғонистон метавонад барои бозигарони мухталиф, аз ҷумла Арабистони Саудӣ ва муттаҳидони ғарбии он, як майдони муҳими амниятӣ ва геополитикӣ бошад. Албатта, ҳар иддаое дар бораи иртиботи сармоягузориҳо, гурӯҳҳои мусаллаҳ ва барномаҳои истихборотӣ бояд бо асноди мустақил баррасӣ шавад. Наметавон ҳар таҳаввули амниятиро бидуни шавоҳид ба як пружаи воҳид нисбат дод.
Нуктаи муҳими дигар, суханони артиши Покистон дар бораи имкони беҳбуди равобит бо Толибон аст. Гуфта шуда, ки ихтилофот доимӣ нест ва агар Толибон нигарониҳои амниятии Исломободро бартараф кунад, равобит метавонад беҳтар шавад.
Аммо маънои сиёсии ин сухан чист? Оё Покистон аз Толибон мехоҳад танҳо бо Исломобод ҳамоҳанг бошад ва равобиташро бо Ҳинд, Эрон, Русия, Чин, Туркия ва кишварҳои арабӣ маҳдуд кунад? Оё нигаронии амниятӣ, дар воқеъ пӯшише барои ҳифзи нуфуз ва контроли Покистон бар тасмимҳои Толибон аст?
Толибон дар баробари як интихоби душвор қарор дорад. Аз як сӯ, вобастагиҳои гузашта ва фишори Покистонро наметавонад нодида бигирад; аз сӯи дигар, талош мекунад бо кишварҳои минтақа равобити густардатаре барқарор кунад. Ҳар ҳаракати он метавонад вокуниши Исломободро дар пай дошта бошад.
Покистон низ вазъияти содае надорад. Ин кишвар бо мушкилоти иқтисодӣ, ноамнии дохилӣ, рақобати минтақаӣ ва фишорҳои сиёсӣ рӯбарӯ аст. Гузинаҳояш танҳо низомӣ нестанд. Ҳимоят аз мухолифони Толибон, фишори дипломатӣ, истифода аз равобити байналмилалӣ ва ҳамоҳангӣ бо барномаҳои амниятии Ғарб, аз ҷумлаи масирҳоест, ки метавонад дар муҳосиботи Исломобод қарор дошта бошад. Дар тарафи муқобил, Толибон бо камбуди машруъият, фосила бо мардуми Афғонистон ва чолишҳои амниятии фазоянда рӯбарӯ аст.
Бинобар ин, масъала фақат ихтилоф миёни Покистон ва Толибон нест. Ин як бозии печидатар аст, ки дар он, ҳар тараф мехоҳад масъулияти буҳронро ба дигаре вогузор кунад ва дар айни ҳол, майдони бештаре барои манёвр ба даст оварад. Мардуми Афғонистон бори дигар дар васати ин бозӣ қарор гирифтаанд; бозие, ки ҳанӯз тамоми қавоиди он рӯшан нест, аммо паёмадҳояш барои мардум комилан воқеӣ аст.
