"Зеро онҳо бодро коштаанд ва онҳо гирдбодро дарав хоҳанд кард. " Ҳушаъ 8:7
Нависанда: Алан Нед Соброски (доктори илм, Донишгоҳи Мичиган) даҳ сол дар сафи Лашкари дарёии Иёлоти Муттаҳида буд. Ӯ дар сафи Лашкари аввали дарёӣ дар Ветнам хидмат карда, фориғуттаҳсили Коллеҷи ҷангии Артиши Иёлоти Муттаҳида аст, www.unz.com
Сурия, яке аз муҳиммтарин нуқоти буҳронзада дар Ховари Миёна, ба унвони як ҷабҳаи ҷангии печида дар мувоҷеҳа бо неруҳои хориҷиву дохилӣ шинохта мешавад. Дар ин росто, суқути ҳукумати Башшор Асад дар Сурия ба унвони як рухдоди калидӣ метавонад паёмадҳои густурдае барои ояндаи минтақа ва низ қудратҳои ҷаҳонӣ ба ҳамроҳ дошта бошад. Таҳлилҳо ва нигаришҳои мухталифе дар бораи иллат ва табаоти ин суқут матраҳ шудаанд, аммо он чиро, ки навиштаи Алан Саброски барҷаста мекунад, таваҷҷуҳ ба авомили хориҷӣ ва нақше аст, ки қудратҳои ҷаҳонӣ, бахусус Исроил ва Иёлоти Муттаҳида, дар ташдиди буҳрони Сурия ва доман задан ба сиёсатҳои тағйири режим ифо кардаанд. Дар ин навиштор, Саброски ба баррасии равобити печида миёни Сурия, Исроил ва Иёлоти Муттаҳида ва ҳамчунин неруҳои ҷиҳодӣ ва шибҳинизомиён мепардозад ва таҳлил мекунад, ки чӣ гуна суқути Асад метавонад ба таҳаққуқи тарҳи “Исроили бузург” кӯмак кунад.
Барои дарки абъоди густурдатари таҳаввулоти Сурия ва таъсири он бар ояндаи сиёсӣ ва низомии минтақа, Алан Саброски, ки худ дорои таҷрибаи низомӣ ва таҳсилоти олӣ дар заминаи ҷангу сиёсат байналмилал аст, ба диққат завоёи пинҳони ин буҳронро баррасӣ мекунад. Интишори ин матлаб дар “Нидои парчам”, ки ба масоили Ховари Миёна ва сиёсатҳои ҷаҳонӣ таваҷҷуҳи вижа дорад, метавонад ба хонандагон ин имконро диҳад, ки бо дарки беҳтар аз таҳаввулоти кунунӣ, таъсироти онҳо бар ояндаи минтақа ва ҷаҳонро таҷзияву таҳлил кунанд.
Алан Саброски менависад: “Суқути ҳукумати Башшор Асад дар Сурия, бидуни шак, бо ризояти фаровон дар Байтулмуқаддас ва Вашингтон ҳамроҳ хоҳад буд. Ҳар ду пойтахте, ки ба унвони ҳампаймонони саҳюнистӣ шинохта мешаванд, муддатҳост, ки ба хонаводаи Асад ҳамон гуна нигоҳ мекунанд, ки ба Саддом Ҳусайн дар Ироқ ва Муаммар Қаззофӣ дар Либия нигоҳ мекарданд. Ҳар се ба унвони мавонеъе дар баробари тарҳҳои Исроил дар минтақа талаққӣ мешуданд.
Ҳар сеи ин ҳукуматҳо ҳамчунин аҳдофи сиёсати шуми "тағйири режим" буданд, ки пас аз 11 сентябр тавассути Иёлоти Муттаҳида ба таври барҷаста думбол шуд. Ин сиёсат шомили чаҳор кишвари дигар дар минтақа низ мешуд. Акнун охирин ҳукумат аз ин се низ суқут кардааст, ҳарчанд бисёр дертар аз он чи навмуҳофизакорони умдатан яҳудӣ (, ки ба далели ҳимоят аз ҷанг бидуни доштани таҷрибаи хидмати низомӣ, ба "чӯҷаҳои боз" маъруф буданд), дар соли 2001 пешбинӣ карда буданд.
ПАС ЧӢ ЧИЗЕ БОИСИ СУҚУТ ШУД?
Бидуни шак динамикҳои дохилӣ дар Сурия нақши худро ифо карданд, аммо ман дар ин ҷо бар авомили хориҷӣ тамаркуз мекунам. Яке аз далоили аслӣ, фишори бевақфа ва манобеи қобили таваҷҷуҳе буд, ки ба гурӯҳҳои мухталифи шибҳинизомӣ ва ҷиҳодӣ барои сарнагунии режими Сурия сарозер шуд. Пул нақши калидӣ ифо кард ва дар ин ҷо садои баланде дошт. Ҳамалоти ҳавоӣ ва тӯпхонаии мукаррари Исроил ба хоки Сурия низ таъсири қобили таваҷҷуҳе дошт.
Неруҳои Русия дар Сурия, бо вуҷуди ҳузурашон, ба далели муҳофизатҳое, ки Амрико аз Исроил анҷом медод, кори чандоне барои ҳимоят аз муттаҳиди худ наметавонистанд анҷом диҳанд.
Илова бар ин, ҳузури низомии кӯчак, аммо аз назари сиёсӣ муҳим ва номаҳдуди Иёлоти Муттаҳида дар хоки Сурия таъсири худро дошт. Ҳамалоти низомии маҳдуд, аммо стратегии Иёлоти Муттаҳида ва соири кишварҳои НАТО ба нерӯҳо ва таъсисоти давлати Сурия низ нақши муҳимме ифо кард.
Тасвиру бардошти умумӣ аҳамият дорад ва дар ин ҷо ин масъала бисёр таъсиргузор буд.
Башшор Асад дар Сурия ҳаргиз наметавонист бо ин авомил муқобила кунад. Танҳо Русия (он ҳам ба мизони бисёр маҳдуд) ва Эрон (ба мизони ҳатто камтар) иқдомоти қобили таваҷҷуҳе анҷом доданд. Аммо Русия даргири буҳрони Украина аст ва Эрон низ бо пешбинии эҳтимоли "тағйири режим" дар худи Амрико, талош мекунад мавозеъи худро мутавозин нигаҳ дорад.
Камбуди муттаҳидони қавӣ ва нисбатан қобили эътимод низ нақши имуҳимме дошт ва ин ҷо ҳам таъсиргузор буд, аммо на ба нафъи Сурия.
Дувум, Сурия ҷанги иттилоот ва таблиғотро ба таври густурда ва қотеъонае бохт. Расонаҳои таҳти султаи яҳудиён дар Амрико ва бештар Аврупо итминон ҳосил карданд, ки тақрибан ҳар иддаое, ҳатто агар музҳик бошад, аз сӯи ҷиҳодиҳо ва дигар аносири зидди ҳукумати Сурия ба унвони ҳақиқати мутлақ талаққӣ шавад.
Расонаҳои суннатӣ ба нудрат иддаоҳои онҳоро зери савол бурданд, ҳарчанд бисёре аз ин иддаоҳо дар расонаҳое ҷойгузин ва платформаҳои шабакаҳои иҷтимоӣ мавриди нақд қарор гирифтанд.
Ин кофӣ набуд. Исроил метавонад Ғаззаро вайрон кунад ва даҳҳо ҳазор ғайринизомиро бикушад, аммо ҳар гуна интиқод аз ҷиноёти воқеии ҷангии он тақрибан ба таври ҷаҳонӣ дар расонаҳо ва пойтахтҳои ғарбӣ ба унвони "яҳудситезии бераҳмона" маҳкум мешавад, ки бояд саркӯбу муҷозот шавад.
Ин интиқодот чизе ҷуз баёни воқеият набуданд, аммо мизони фавқулоддаи нуфузи яҳудиён дар саросари Ғарбро нишон медиҳанд. Ин масъала ҳамчунин дурустии ин аслро таъйид мекунад, ки “ҳақиқат нахустин қурбонии ҷанг аст”, бахусус замоне, ки Исроил ё манофеъи он дар миён бошад.
Севум, қобили зикр аст, ки дар ин рӯйдод, шибҳинизомиёни шӯришӣ ва ҷиҳодиҳои маҳаллӣ ҳамон кореро бо нерӯҳои давлати Сурия анҷом доданд, ки муҷоҳидини таҳти ҳимоят Амрико бо давлати Афғонистон ва муттаҳидони Шӯравии он карданд ва баъдан Толибон (,ки ворисони амалиётии мустақими муҷоҳидини аслӣ буданд) бо давлати дигаре дар Афғонистон ва ҳомии амрикоии он анҷом доданд.
Ба назар мерасад, ки давлатҳои маҳаллӣ дар баробари шӯришиёне, ки паноҳгоҳи хориҷӣ, ҳимояти хориҷӣ, ё ҳардуро доранд, ба таври ҷиддӣ бо мушкили муқовимат мувоҷеҳ ҳастанд.
Дар ҳар се мавриде, ки дар боло зикр шуд, шӯришиён аз ҳар ду мазияти паноҳгоҳи хориҷӣ ва ҳимояти хориҷӣ бархурдор буданд. Дар Сурия неруҳои давлатӣ ҳамчунин маҷбур буданд бо ҳамалоти мустақими низомии Исроил, Иёлоти Муттаҳида ва соири кишварҳои НАТО муқобила кунанд.
Он чӣ авзоъро барои онҳо душвортар мекард, ин буд, ки асосан маҷбур буданд бо як дасти баста дар баробари ин нерӯҳои хориҷӣ биҷанганд.
Ҷуз дар мавориди дифоӣ, нерӯҳои давлатии Сурия фақат метавонистанд дар бархе маворид ба дуалҳои тӯпхонаӣ бо исроилиҳо бипардозанд, аммо қодир ба посухи мутақобил ба ҳамалоти ҳавоӣ набуданд. Русҳо низ наметавонистанд фаротар аз кӯмакҳои дифоӣ ба Сурия кӯмак кунанд.
Ҳар гуна талош барои посухи мустақим ба ҳамалоти Амрико, Исроил ё дигар кишварҳо ба маънои рӯёрӯии мустақим бо Иёлоти Муттаҳида, Исроили таҳти ҳимояти Амрико ё НАТО буд. Суриҳо ба танҳоӣ тавони анҷоми ин корро надоштанд ва Сурия барои Русия он қадар аҳамият надошт, ки хатари чунин даргирии мустақимеро бипазирад.
ТААММУЛОТ
Замоне тӯл хоҳад кашид, то паёмадҳои ҳамаи ин рӯйдодҳо равшантар (шояд беҳтар бошад бигӯем, "камтар мубҳам") шаванд. Интизор меравад, ки мақомоти феълии давлати Сурия ва фармондеҳони аршади низомии ин кишвар акнун дар ин фикр бошанд, ки оё ҳафтаи оянда ҳамчунон зинда хоҳанд буд ё на.
Ман мутахассиси умури Сурия нестам, аммо савобиқи таърихӣ дар чунин шароите наметавонад барои онҳо дилгармкунанда бошад.
Бо ин ҳол, интизор дорам, ки яке аз мулоҳизоти аслии барандагони ин набард нақше бошад, ки ҳомиёни хориҷии онҳо барояшон дар назар гирифтаанд.
Оё мехоҳем давлати ҷадиди Сурия ба навъе шабеҳи Миср бошад, ҳадди ақал аз манзари равобит бо Исроил? Ё ин ки барномаи дигаре дар кор аст?
Ҳар чӣ бошад, нерӯҳои шӯришӣ – ҳатто онҳое, ки ба шиддат нуфузӣ шудаанд – нишон додаанд, ки пешбинӣ, контрол ё ҳатто таъсиргузорӣ бар онҳо пас аз расидан ба қудрат бисёр душвор аст.
Ба ёд биоваред, ҳамон афроде, ки Иёлоти Муттаҳида барои ҷанг бо Шӯравӣ дар Афғонистон мусаллаҳ кард, ба Толибон табдил шуданд ва аз бархе аз ҳамон силоҳҳо ва техникаҳо истифода карданд, то як шикасти таҳқиромези дигарро бар Амрико таҳмил кунанд.
Таҷрибаи Исроил бо ин масоил ҳатто мушкилсозтар будааст. Дар даҳаи 1980 як афсари аршади исроилӣ ба ман гуфт, ки онҳо тавонистаанд ба таври муваффақиятомезе дар тамоми давлатҳо ва ҷунбишҳои арабӣ нуфуз кунанд ва умдатан бар яҳудиёни сафордӣ такя доштанд.
Бинобар ин, замоне, ки Исроил дар даҳаи 1980 Ҳамосро ба унвони вазнаи таодулӣ дар баробари Созмони озодибахши Фаластин (PLА) эҷод кард, эҳтимолан фикр мекард, ки муомилаи хубе анҷом додааст. Бо ин ҳол, Ҳамос низ дар тӯли солҳо тағйир кард. Нуфузӣ бошад ё на, ин ҷунбиш чолишҳое барои Исроил ба вуҷуд оварда, ки бештар аз он чизе буд, ки интизорашро дошт.
Мавзӯи ДОИШ ва ҷиҳодиҳои Сурия ҳатто ҷолибтар аст. Амалиёти "парчами дурӯғин" (ҳамла ба касе ба гунае, ки мардум бовар кунанд шахси дигаре масъули он аст) ба навъе тахассуси Исроил маҳсуб мешавад. Шиори МАССАД, шинохташудатарин созмони иттилоотии Исроил, ба хубӣ ин равишро бозтоб медиҳад: "Бо фиреб, ҷангхоҳӣ кард."
МАССАД ва созмонҳои ҳампаймони он аз замони таъсиси Исроил бар асоси ин шиор амал кардаанд. Онҳо дар саросари ҷаҳон тавассути шаҳрвандони дутобеиятии исроилӣ ё яҳудиёни бидуни тобеияти Исроил, бархе аз саҳюнистҳои масеҳӣ ва муздурони ошкор мавриди ҳимоят қарор гирифтаанд.
Мавориди мутааддиде аз амалиётҳои мушобеҳ вуҷуд дорад. Се намунаи муртабит бо Иёлоти Муттаҳида шомили моҷарои Ловен дар Миср (1954), ҳамла ба киштии USS Либерти (1967) ва ҳамалоти 11 сентябр (2001) ҳастанд. Ин маворид арзиши баррасӣ доранд (аммо ба ҳеҷ ваҷҳ ба Википедия ё мотори ҷустуҷӯи Гугл эътимод накунед!). Дар бораи охирин маврид, бояд ба ҷузъиёти бештаре пардохт.
Мавзӯи ДОИШ ҳатто печидатар аст. Агарчи ба унвони як созмони исломии тундрав муаррифӣ мешавад, ба назар мерасад, ки дар зарба задан ба аҳдофи Исроил ё Амрико дар ҳар нуқта аз ҷаҳон бо душвориҳои ғайриодӣ мувоҷеҳ аст. Ин дар ҳолест, ки Алқоида, бо манобеъи камтар, чунин мушкиле надошт.
Бо вуҷуди манобеъе, ки имкони таҷҳизи корвонҳои мошинҳои Тойотаи сафедранг бо силоҳҳои сангин ва таҷҳизоти дигарро фароҳам мекард, ДОИШ ба тарзи аҷибе дар зарба задан ба душманони аслии худ, яъне Исроилу Амрико, ноком будааст. Ин мавзӯъ ҷолиб нест?
Ҷои тааммул дорад, ки чӣ теъдод аз раҳбарони ДОИШ мумкин аст бо тамосҳои МАССАД ва созмони CIA нӯшидании муштарак сарф карда бошанд.
Охирин гурӯҳ, ҷиҳодиҳои сурӣ ҳастанд, ки ба роҳатӣ метавон гуфт, ҷаззобтарин бӯъд аз муаммои Сурияро ташкил медиҳанд. Ба мо мураттабан гуфта мешавад, ки ин афрод ифротгароёнӣ исломӣ ҳастанд, ки шабҳо дар рӯъёи куштани ғайримусулмонон сипарӣ мекунанд ва рӯзҳо дар талош барои анҷоми он (шояд ҳам баръакс бошад?).
Аммо зоҳиран "ҷиҳодиҳои хуб" ва "ҷиҳодиҳои бад" вуҷуд доранд. "Хубҳо" касоне ҳастанд, ки мутобиқи хостаи давлатҳои ғарбӣ (аз ҷумла Исроил) амал мекунанд ва ба кишварҳои мусулмон ҳамла мебаранд. Дар ҳоле ки "бадҳо" зоҳиран онҳое ҳастанд, ки чунин коре намекунанд.
НИГОҲЕ БА ОЯНДА
Пешбинии ин ки пас аз шикасти давлати Сурия чӣ пеш хоҳад омад, ҳадди ақал дар беҳтарин ҳолат хатарнок аст. Ҳадди ақал интизор меравад, ки ҳокимони ҷадид дастури ихроҷи русҳоро содир кунанд. Албатта, мумкин аст русҳо нараванд, ҳамон тур, ки Иёлоти Муттаҳида аз дархостҳои бисёре аз давлатҳои заифтар барои хурӯҷ бетаваҷҷӯҳӣ кардааст. Қудратҳои империалистӣ, ҳатто агар дар ҳоли заиф шудан бошанд ва дар дунёи ошуфтае қарор бигиранд, ағлаб чунин ҳастанд.
Мумкин аст чизҳои бештаре дар бораи ДОИШ ва ин "ҷиҳодиҳои хуб" дар Сурия ёд бигирем. Дақиқан вақте, ки ба қудрат бирасанд чӣ хоҳанд кард? Оё монанди Толибон дар Афғонистон хоҳанд буд? Агар на, ин чӣ маъное дар бораи шахсияти воқеии онҳо ва раҳбаронашон дорад? Замонҳои тафаккурбарангез дар беҳтарин ҳолат.
Он чи ки равшантар аст, ин аст, ки он чӣ дар Сурия рух дода, исроилиҳоро ҷасуртар хоҳад кард, то бо фаластиниҳо дар дохил ва Лубнону Ҳизбуллоҳ дар хориҷ бархурд кунанд, бахусус замоне, ки Трамп раисҷумҳур шавад ва ҳокимияти Исроил бар Қудси Шарқӣ ва Каронаи Бохтариро ба расмият бишносад. Трамп ҳатто бештар аз руасои ҷумҳури Иёлоти Муттаҳида ба Исроил вобаста аст ва Исроил аз ин фурсат истифода хоҳад кард.
Илова бар ин, бо ҳазфи Сурияи таҳти ҳукумати Асад аз муодилаи Эрон ба таври ҷиддитар вориди конуни таваҷҷуҳи минтақаӣ хоҳад шуд. Ҳеҷ кас дар Иёлоти Муттаҳида акнун наметавонад кондидои ҷиддӣ барои риёсатҷумҳурӣ бошад магар ин ки дар ҷайби Исроил бошад, чӣ бирасад ба ин ки ба ин самт интихоб шавад, аммо ду ҷиноҳи сиёсии амрикоӣ авлавиятҳои мутафовите доранд.
Ин бад-ин маъност, ки навмуҳофизакороне, ки дар давлати Трамп ҳузур доранд, эҳтимолан инро фурсате тилоӣ барои такмили дастури кори 2001 худ ва беасар кардани Эрон хоҳанд дид. Бо донистани ин мавзӯъ, онҳо ва пули яҳудии Трампро таҳти фишор қарор хоҳанд дод (шояд беҳтар бошад бигӯям "ҳал диҳанд") то яке аз се корро анҷом диҳад: (1) ҳимоят аз Исроил дар ҳамла ба Эрон, (2) пайвастан ба Исроил дар ин ҳамла ё (3) ҳамла ба Эрон бидуни Исроил.
Асари ниҳоӣ ин хоҳад буд, ки соли 2025 бисёр хатарноктар аз солҳои ахир хоҳад буд ва солҳои ахир ҳам дақиқан хушоянд набудаанд. Мо бо нооромиҳои дохилӣ дар хона ва ҷангҳои бештар дар хориҷ мувоҷеҳ хоҳем буд, агар Трамп воқеан дастури кори худро амалӣ кунад. Барои Исроил, шикасти Сурия ва раёсатҷумҳурии Трамп хабарҳои хубе барои масири он ба сӯи "Исроили бузургтар" дорад. Барои фаластиниҳо, лубнониҳо ва бисёре дигар дар минтақа авзоъ аз бад ба бисёр бадтар табдил шудааст. Барои амрикоиҳо замонҳои чолишбарангезе дар пеш аст.
