Микоил Лайтман — каббалисти исроилӣ, бунёнгузор ва раиси Академияи байналмилалии Каббала «Бней Барух» ва узви «Шӯрои ҷаҳонии хирадмандон»
Ба андозае, ки метавонӣ, кор кун ва ба андозае, ки ниёз дорӣ, дарёфт кун. Хуб, чӣ касе намехоҳад чунин зиндагӣ кунад? Ҷомеае одилона, ки дар он ҳама баробар бошанд ва на фақире вуҷуд дошта бошаду на сарватманде. Он ҳам на дар ояндае номаълум, балки ба маънои воқеии калима, танҳо 20 сол баъд. Ин дақиқан ҳамон чизе буд, ки Никита Сергеевич Хрушёв, дабири аввали Кумитаи марказии Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ, дар бисту дувумин Кунгураи Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ дар октябри соли 1961 ваъда дод: “Насли кунунии мардуми Шӯравӣ дар даврони коммунизм зиндагӣ хоҳад кард!”
Аммо аз таърихе, ки барои гузор ба коммунизм таъйин шуда буд, тақрибан 50 сол гузаштааст ва коммунизм на танҳо фаро нарасид, балки ба радаи ормоншаҳрҳо ронда шуд. Дар бархе кишварҳо ҳатто идеологияи коммунистӣ бо идеологияи нозӣ баробар дониста шуда ва дар сатҳи давлатӣ мамнуъ гардидааст.
Пас чӣ иттифоқе афтод? Чаро таҳаққуқи аҳдофе, ки воқеан хайрхоҳона буданд, дар Иттиҳоди Шӯравӣ ба шикасте комил анҷомид?
Коммунизм ё диктотурӣ?
Пеш аз ҳама, ман намегӯям он чӣ мехостанд дар Иттиҳоди Шӯравӣ бисозанд, метавон коммунизм номид. Он як диктотурӣ буд. Императории Русия як ҷомеаи феодалӣ буд, ки дар он ҷамъияти бесавод аксариятро ташкил медод. Деҳқонон фақир буданд ва ба замини худ баста шуда буданд. Онон на фурсати инқилоб доштанд ва на, ба тариқи авло, коммунизм; аслан чунин вожаеро намешинохтанд.
Барои бахши умдаи табақаи коргар, коммунизм ба аз миён бардоштани табақаи сарватмандони истисморгар ва вогузории корхонаҳо ба коргарон хулоса мешуд. “Сулҳ барои кулбаҳо, ҷанг барои кохҳо!” — рӯъёи деринаи деҳқонон ва коргарони Русия дар бораи адолат дар асл дар ҳамин ҷо поён меёфт.
Ва Карл Маркс дар осори худ бедалел таъкид намекард, ки пеш аз сохтани коммунизм, бояд марҳалаи муайяне аз рушди иҷтимоиро пушти сар гузошт. Зеро ҷомеаи коммунистӣ, пеш аз ҳар чиз, ҷомеае огоҳ аст, ки дар он ҳама, ҳамонанди аъзои як хонаводаи воҳид, бо якдигар пайванд доранд.
Ҳар кас дигаронро бахше аз вуҷуди худ эҳсос мекунад ва пеш аз он ки ба ниёзҳои худхоҳонаи хеш биандешад, ба ниёзҳои атрофиён таваҷҷуҳ мекунад. Ва ин амр аз инсон дарки рӯшане аз табиати худ ва ҳадафе металабад, ки бояд ба сӯи он ҳаракат кунем.
Аз “ман” ба “мо”
Инсони муосир комилан нуқтаи муқобили инсони оянда аст. Ӯ мехоҳад танҳо ба худаш фикр кунад: худаш ва хонаводааш барояш аҳамият доранд ва ба бақия ҳеҷ аҳамияте намедиҳад. Агар дигаронро ҳам дар назар мегирад, танҳо ба ин далел аст, ки онон ё метавонанд ба таҳаққуқи барномаҳояш барои расидан ба рифоҳи шахсӣ кумак кунанд ва ё монеъи он шаванд.
Ва ногаҳон ба ӯ мегӯянд: “Ту бояд дарк кунӣ, ки ту ва тамоми башарият як кулли воҳид ҳастед”. Яъне ӯ бояд бифаҳмад ва бипазирад, ки бар асоси қонуни табиат, мо бояд ба вазъияти як хонавода бирасем. Ва ҳатто фаротар аз он: хонавода, ба ҳар ҳол, як пайванди моддӣ аст, дар ҳоле ки сухан бар сари пайванди дарунии мост — на дар сатҳи физикӣ, балки дар сатҳи як ваҳдати амиқ; ҷое ки ҳар кас на “ман”, балки “мо”-ро эҳсос мекунад. Ва ин “мо” як кулли воҳид аст.
Ба иборати дигар, чунин таҳаввули дарунӣ дар инсон ва дидгоҳи ӯ нисбат ба ҷаҳон лозим аст, ки таҳаққуқи он дар муддати кӯтоҳ на бо зӯр ва на бо иқноъ мумкин нест; балки танҳо аз тариқи як раванди тӯлонии тарбият имконпазир аст.
Номенклотур ба ҷойи тарбият
Мо медонем, ки барои тарбияти дурусти як кӯдак, аз ҳангоми таваллуд то вуруди ӯ ба зиндагии бузургсолӣ, ҳадди ақал 25 сол замон лозим аст. Вақте ба истилоҳ коммунизм дар Русия бо равишҳои хушунатомез, аз тариқи инқилоб ва ҷанги дохилии хунин миёни ақшори мухталифи ҷомеа таҳмил мешуд, аслан аз чӣ навъ тарбияте метавонист сухан дар миён бошад?
Ҷои тааҷҷуб нест, ки дар натиҷа ҳама чиз ба террор, иқтидоргароӣ ва саркӯби мухолифон анҷомид. Фарохонҳои дарунхолӣ барои даст кашидан аз худхоҳӣ ва манфиати шахсӣ корсоз нашуд. Ба вижа он ки мардум медиданд, чӣ гуна ба ҷойи табақаи ашроф ва буржуазӣ, номенклотур бо ҷираҳои вижа, марокизи тавзеи баста, виллаҳои давлатӣ ва дастрасӣ ба колоҳои хориҷӣ зуҳур кардааст.
Дар чунин вазъияте, на танҳо коммунизм, балки ҳатто сотсиализм низ сохта нашуд.
Ормонҳои воло ва воқеияти амалгароёна
Нахустин инқилобиюн андешаҳои пок ва ормонҳои волое доштанд. Ин афрод барои расидан ба аҳдофи мутаолӣ омода буданд худро қурбонӣ кунанд. Ба ёд дорам замоне, ки дар Ленинград донишҷӯ будам, утоқеро аз пиразани инқилобӣ иҷора карда будам. Ӯ таъриф мекард, ки чӣ гуна дар сармои шадид, дар ҳоле ки аз сармо меларзид, ба сарбозоне, ки озими ҷабҳа буданд, пирожки тавзеъ мекард. Бо он ки худаш гурусна буд, ҳатто ба зеҳнаш ҳам хутур намекард, ки яке аз он пирожкиҳоро барои худаш бардорад.
Мардум ба худашон фикр намекарданд; ормони онон инқилоб буд, инқилобе, ки баъдан шурӯъ ба балъидани фарзандони худаш кард. Ва ин як раванди табиӣ буд. Ормонҳо ҷаҳони худхоҳонаи моро ба пеш мебаранд, аммо дар пайи онҳо мавҷе комилан мутафовит аз роҳ мерасад — мавҷе амалгароёна, ки ин ормонҳоро зери султаи худ мегирад ва бар асоси қавонини маъмулии худхоҳона амал мекунад.
Коммунизм бар асоси қавонини Табиати Бартар
Чӣ бихоҳем ва чӣ нахоҳем, ҷаҳон ногузир ба сӯи коммунизм хоҳад рафт, зеро ҷаҳонишавӣ ва такомул онро ба ин сӯ савқ медиҳанд. Аммо коммунизм танҳо метавонад бар асоси қавонини Табиати Бартар сохта шавад — на бо равишҳои хушунатомез, балки аз тариқи тарбияти маънавӣ.
Усули ин тарбиятро каббалистҳо ҳазорон сол пеш баён кардаанд. Муҳимтарини онҳо ин аст: “Ҳамсояатро ҳамчун худат дӯст бидор”. Бале, бале, ҳамин асле, ки ағлаб ба унвони як шиори зебо талаққӣ мешавад, дарвоқеъ пояи амалии коммунизм аст. Албатта, на коммунизми Шӯравӣ, балки коммунизми каббалистӣ, ки формулаи “аз ҳар кас ба андозаи тавоноияш, ба ҳар кас ба андозаи ниёзаш”-ро аз назария ба амали рӯзмарра табдил хоҳад кард. Ва он гоҳ ҳар кас на аз рӯи иҷбор, балки ба фармони қалби худ амал хоҳад кард.
Ин ки ин амр дақиқан чӣ гуна иттифоқ хоҳад афтод ва инсон чӣ ангезаҳое барои он пайдо хоҳад кард, ба тафсил дар манобеи каббалистӣ тавзеҳ дода шудааст, аммо ин дигар мавзуи мақолае ҷудогона аст.