Талоши Залмай Халилзод барои бозгашт ба сиёсати Афғонистон боиси дархостҳо барои пайгарди қонунии ӯ шудааст, зеро равобити ӯ бо “Толибон” бармало аст.
Нависанда: Лукас Микелионис, “Осиё Таймс” (Чин)
Яке аз мақомоти пешини идораи Трамп, ки ӯро масъули суқути Афғонистон ба дасти «Толибон» медонанд, дар ҳоле дар пайи бозгашти сиёсӣ мебошад, ки пештар аз ин гурӯҳи террористӣ ва ҳамчунин аз як қочоқбари бузурги маводи мухаддир, ки ҳомии Толибон буд, ҳимоят карда буд.
Залмай Халилзод, 73-сола, дипломати афғонтабори амрикоӣ ва лоббигар, дар давраи нахусти идораи Трамп ба ҳайси намояндаи вижа дар умури сулҳи Афғонистон фаъолият мекард ва ба унвони меъмори тавофуқномаи ҷанҷолии Доҳа дар соли 2020 шинохта мешавад; тавофуқе, ки ба тасаллути дубораи Толибон бар кишвар ва хуруҷи ошуфтаи нерӯҳои Иёлоти Муттаҳида анҷомид.
Ин дипломати пешин, ки дар соли 2008 эҳтимоли номзад шудан барои раёсати ҷумҳурӣ дар Афғонистонро матраҳ карда буд, акнун ишора мекунад, ки дар сурати шаклгирии идораи дувуми Трамп мехоҳад ба саҳнаи дипломатия бозгардад ва дар Афғонистони таҳти ҳокимияти Толибон нақши барҷастатар ифо намояд.
Ин дар ҳолест, ки тарҳи қонуне таҳти унвони «No Tax Dollars for Terrorists Act», ки ҳадафи он қатъи тамвили молӣ ва бозпасгирии маболиғ аз Толибон мебошад, моҳи гузашта дар Кумитаи равобити хориҷии Сенати Амрико тасвиб шуд ва барои баррасӣ ба саҳни умумии Сенат ирсол гардид, бо вуҷуди мухолифатҳои лоббигарона.
Гуфта мешавад мухолифони аслии ин тарҳ Халилзод ва Том Вест — муовини пешини ӯ — буданд, ки дар соли 2021 пас аз пирӯзии Ҷо Байден ҷойгузини вай шуд. Вест аз апрели 2025 дар Кумитаи равобити хориҷии Сенат фаъолият дорад.
Бо ин ҳол, бозгашти эҳтимолии Халилзод метавонад дар миёни маҳфилҳои сиёсии Амрико ва ҷомеаи муҳоҷирони афғон саволҳои ҷиддиро барангезад; бахусус бо таваҷҷӯҳ ба гузоришҳо дар бораи иртиботи ӯ бо як ширкати мухобиротии наздик ба Толибон ва ҳамчунин изҳороти пешини ӯ дар ҳимоят аз ин гурӯҳ ва талош барои озодии Ҳоҷӣ Башир Нурзай — “султони ҳероин”, ки ба “Побло Эскобари Ховари Миёна” маъруф аст.
Дориюш Насимӣ, бунёнгузори созмони “Ҳукумати Афғонистон дар табъид” (AGiE) ва “Корзор барои Афғонистони демократӣ ва пешрафта”, гуфт:
“Талош барои эҳёи ҷойгоҳи сиёсии Залмай Халилзод нигаронкунанда аст. Ӯ нақши меҳварӣ дар раванде дошт, ки Ҷумҳурии Афғонистонро фурӯ пошонд, ба Толибон машруият бахшид ва мардумро аз садои сиёсии худ маҳрум сохт.”
Ӯ афзуд:
“Ҳаргиз набояд ба Залмай Халилзод иҷозаи бозгашт ба қудрат дода шавад. Ҳар гуна талош барои бозгардондани ӯ ба мавқеи нуфуз, ба маънои нодида гирифтани масъулият хоҳад буд. Ӯ дар миёни мардуми Афғонистон ҳеч эътиборе надорад.”
Аз соли 2009 ба ин сӯ, Халилзод дар фаъолиятҳои “Бунёди Байот” — як ниҳоди хайрияи сабтшуда дар Амрико ва бахше аз Гурӯҳи Байот — саҳм доштааст. Ин гурӯҳ як маҷмуаи расонаӣ ва мухобиротӣ таҳти раҳбарии Эҳсон Байот мебошад ва ширкатҳое чун TSI ва Afghan Wireless-ро дар бар мегирад.
Созмони ғайритиҷоратии «Alliance for the Restoration of Cultural Heritage (Arch Inc.)» дар иёлати Вирҷиния, ки Халилзод мудири он ва ҳамсараш Шерил Бенард раиси он аст, тибқи гузориши соли 2024 маблағи 18 ҳазор доллар ба Бунёди Байот интиқол додааст.
Ширкати расонаии “Ariana News” ба сонсур кардани интиқодҳо аз Толибон ва ҳазфи бойгониҳои таърихӣ муттаҳам шудааст, то аз басташавии дандонҳои мухобиротӣ ҷилавгирӣ шавад. Дар поёни соли 2021 низ ширкати TSI барои мудирияти хатари таҳримҳо ва ҳифзи фаъолиятҳои худ дар Афғонистон як ширкати лоббигарии амрикоиро ҷазб кард.
Дар солҳои 2019-2020, дар ҷараёни музокироти Доҳа, Халилзод аз озодии 5 000 зиндонии Толибон ҳимоят кард, ки бисёре аз онҳо дубора ба сафҳои ин гурӯҳ пайвастанд. Ӯ ҳамчунин барои озодии Ҳоҷӣ Башир Нурзай фишор ворид карда буд.
Тавофуқномаи Доҳа мавҷи эътирозҳоро дар миёни диаспораи афғон барангехт. Насимӣ гуфт:
“Тавофуқномаи Доҳа сулҳ набуд, балки як таслими сиёсӣ буд, ки бидуни шаффофият ва ризоияти мардумӣ анҷом шуд.”
Ӯ хостор шуд, ки Халилзод ва раиси ҷумҳури пешини Афғонистон, Ашраф Ғанӣ Аҳмадзай, дар Додгоҳи байналмилалии ҷиноятӣ ба иттиҳоми ҷиноятҳои ҷангӣ ва зидди башарият муҳокима шаванд.
Нурзай дар соли 2005 дар Ню-Йорк боздошт ва дар соли 2008 ба ҳабси абад маҳкум шуд, аммо дар сентябри 2022 дар чаҳорчӯби табодули зиндониён озод гардид.
Пас аз озодӣ, Нурзай ба яке аз чеҳраҳои бонуфузи иқтисодӣ дар сохтори Толибон табдил ёфт ва дар ҷалби сармоягузории Чин дар бахшҳои маъдан ва энержӣ — аз ҷумла ҳавзаи нафтии Омударё ва кони тиллои Самтӣ — нақш дошт. Гуфта мешавад ӯ ба раҳбари олии Толибон, Ҳайбатуллоҳ Охундзода, наздик аст.
Ҳатто пас аз тарки вазифа дар соли 2021, иртиботҳои Халилзод бо ҳукумати Толибон идома ёфт. Гузоришҳо нишон медиҳад, ки ӯ соли гузашта чанд бор ба Афғонистон сафар карда ва аз ҷониби мақомоти аршади Толибон истиқбол шудааст.
Дар моҳи марти 2025 низ ӯ ба таври ғайрирасмӣ дар музокироти табодули гаравгонҳо миёни Амрико ва Толибон ҳузур дошт. Вазорати умури хориҷии Амрико таъкид кард, ки ӯ дар он дидорҳо ҳеч нақши расмии давлатӣ надошт.