Чӣ гуна Муҳиб аз ҷаласоти ошуфтаи Дафтари Шӯрои Амнияти Миллӣ то мудирияти пружаи як миллиарддолларӣ расид?
Нависанда: Муҳибуллоҳ Нурӣ, раиси пешини сиёсати Шӯрои амнияти миллии Афғонистон, узви Шӯрои мушовирони “Сангар”
Тоза аз тариқи расонаҳо хондам, Ҳамдуллоҳ Муҳиб, мушовири пешини амнияти миллии Ғанӣ, баъд аз таслимии кишвар ба Толибон ва нобудии як низом, бо пулҳои ҳангуфте, ки аз дастархони мардуми фақир ва мазлуми Афғонистон дуздидааст, акнун як пружаи фазоии як миллиарддоллариро дар Имороти Муттаҳидаи Арабӣ мудирият мекунад. Ростӣ, оё бидуни мушорикати молӣ, мудирияти пружае ба он бузургӣ ба касе супурда мешавад?
Аммо ин фард пеш аз ин ки ба чунин сарватҳои нуҷумӣ бирасад, чӣ гуна ниҳодҳои амниятии як кишварро ба нобудӣ кашонд? Барои дарки ин фоҷиа, кофист рӯзҳои нахустини ҳузури ӯ дар Дафтари Шӯрои Амнияти Миллиро ривоят кунам.
Замоне ки Ҳамдуллоҳ Муҳиб ба унвони мушовири амнияти миллии Ғанӣ гумошта шуд, дар нахустин ҷаласаи раҳбарии Дафтари Шӯрои Амнияти Миллӣ, ки тибқи маъмул ҳар субҳ бо иштироки муовинон ва раисон баргузор мешуд, ширкат кард. Бо вуҷуди ин ки эшон таҳсилкардаи Лондон буд ва таҷрибаи раҳбарии сафорати Афғонистон дар Вашингтонро дошт, аммо наҳваи идораи ҷаласот тавассути ӯ масхараомез буд.
Дар рӯзҳои нахуст, ӯ аслан намедонист аз куҷо шурӯъ кунад ва чӣ гуна хатми ҷаласаро эълом намояд; тамоми масоили амниятӣ барояш тоза буд ва ҳатто мафоҳими маъмули низомӣ барои ӯ нав ва номаънус ҷилва мекард. Вақте мавзӯи ҷадиде матраҳ мешуд, фаҳмондани он ба ӯ ба аъсоб ва ҳавсалаи зиёде ниёз дошт.
Дар ҳамон нахустин ҷаласа, ӯ суҳбатҳояшро ин гуна оғоз кард:
“Аз имрӯз полисисозӣ ва коғазпаронӣ бояд банд шавад; мо вақте барои ин корҳо надорем ва сар аз имрӯз мустақиман бо ниҳодҳои амниятии иҷроӣ кор мекунем.”
Ман, ки ҳудуди наздик ба як даҳа машғули тадвини полисиҳои дифоӣ ва амниятӣ будам, аз шунидани ин суханони ғайримасъулона барангехта шуда, дастамро ба нишонаи эътироз баланд кардам ва гуфтам:
“Доктор соҳиб, он чӣ шумо коғазпаронӣ меномед, аз раванди полисисозӣ ҷудост. Фалсафаи вуҷудии Шӯрои Амнияти Миллӣ ҳамин полисисозӣ аст. Шӯро полисӣ месозад ва ниҳодҳои амниятӣ татбиқ мекунанд. Агар мо ҳам вориди кори иҷроӣ шавем, чӣ фарқе бо ниҳодҳои амниятӣ боқӣ мемонад?”
Ӯ аз шунидани ин суханон асабонӣ шуд, аммо аз ин ки ҷаласаи нахустин буд, худро контрол кард.
Яке аз корҳои ғайриқонунӣ ва худсаронаи Муҳиб, дахил кардани ҳамсари хориҷиаш, Лил Муҳиб, дар умури расмии Дафтари Шӯрои Амнияти Миллӣ буд. Ӯ тасмим дошт ба баҳонаи расидагӣ ба фарзандони шуҳадо, як энҷио (созмони ғайридавлатӣ) таъсис кунад ва аз манобеъ ва ниҳодҳои хориҷӣ барои он будҷа бигирад.
Ба ҳамин муносибат, ҷаласаи бузурге даъват шуд, ки дар он муъинони ниҳодҳои амниятӣ, бархе аз раисони Дафтари Шӯрои Амнияти Миллӣ ва теъдоде аз намояндагони ниҳодҳои байналмилалӣ ҳузур доштанд. Аммо нуктаи тааммулбарангез ин буд, ки хонум Муҳиб бидуни доштани кӯчактарин симати расмӣ дар сохтори давлат, дар садри ҷаласа нишаста ва онро раҳбарӣ мекард.
Ӯ хонуме ба номи Фариштаро муваззаф сохта буд, то презентейшени тӯлоние омода кунад, ки фишурда ва паёми аслии он ин буд: барои расидагӣ ба фарзандони шуҳадои нерӯҳои амниятӣ, эҷод ва роҳандозии ин энҷио амре комилан зарурӣ аст.
Дар он ҷаласа, ки шумори зиёде аз мақомот, аз ҷумла як тим аз хориҷиҳо ва оқои Фозил, раиси дафтари мушовири амнияти миллӣ ҳузур доштанд, ман ба унвони раиси полисӣ бо ин тарҳ мухолифат кардам ва сароҳатан гуфтам:
“Мо Вазорати шуҳадо ва маълулонро таъсис кардаем, муъовинати низомиро эҷод намудаем ва муҳимтар аз ҳама, ҳамин ҷо дар Дафтари Шӯрои Амнияти Миллӣ, кумитае барои татбиқи полисиҳои марбут ба шуҳадои нерӯҳои дифоӣ ва амниятӣ ташкил додаем, ки ҳар ҳафта ҷаласоти он баргузор мешавад. Пас чӣ ниёзе ба эҷоди як энҷио аст? Ба ҷойи роҳандозии ташкилоти мувозӣ, бояд вазорати тозатаъсиси шуҳадоро тақвият ва ҳимоят кунем. Агар ҳадафи шумо ҳамоҳангии кумакҳост, метавонед аз тариқи ҳамин кумитаи мавҷуд дар шӯро, ки намояндагони тамоми ниҳодҳои амниятӣ дар он узвият доранд, кумакҳои мавриди назарро ҷазб карда ва бо вазорати шуҳадо ва ниҳодҳои марбута ҳамоҳанг созед.”
Дақиқан пас аз мухолифати ман бо ин рӯйкардҳои ғайриқонунӣ, ҳукми барканориам содир шуд. Ӯ дар ҳоле хилофи қонун даст ба ин барканорӣ зад, ки ман аз тариқи барномаи рақобатии Си-Би-Ар (CBR)-и Комиссиюни ислоҳоти идорӣ дар он баст истихдом шуда будам.
Он замон тасмим доштам аз Муҳиб ба додгоҳ шикоят кунам, аммо дӯстон машварат доданд, ки шикоят ба маҳокими вобаста ва қозиёни фосиду гумошташуда тавассути Ғанӣ, ҳеҷ гуна фоидае надорад.
Аммо ин мудирияти салиқаӣ ва худсарона, чӣ тавр ба миқёси калони кишвар сироят кард ва ба фоҷиа анҷомид?
Гумоштани як фарди бидуни пешинаи амниятӣ ба ҳайси мушовири амнияти миллии як кишвари буҳронӣ, зарбаи муҳлике ба баданаи низом буд. Дар замони раҳбарии ӯ, садҳо генерал ва афсари варзида барканор ва афроди бетаҷриба ҷойгузин шуданд. Ғанӣ борҳо эътироф кард, ки танҳо дар давраи нахустини ҳукумати ӯ ҳудуди чиҳилу панҷ ҳазор нерӯи амниятӣ шаҳид шуданд; бо дар назар гирифтани ҳар ду давра, Ғанӣ ва Муҳиб масъули мустақими шаҳодати беш аз сад ҳазор нерӯи амниятӣ, фурӯпошии Артиши Миллӣ ва суқути комили низом ҳастанд.
Имрӯз вақте мебинем меъморони аслии суқут ва нобудии Афғонистон, бо сарватҳои нуҷумии ба бодоварда аз дастархони мардуми ғоратзада, дар пружаҳои миллиарддолларии Иморот ғарқанд, ба рӯшанӣ дармеёбем, ки фоҷиаи кишвари мо тасодуфӣ набуд. Он чӣ дар ҷаласоти рӯзҳои нахустини Шӯрои Амният аз сӯи фарде бетаҷриба ба унвони “коғазпаронӣ” ва “полисисозии бефоида” тамасхур шуд, дақиқан реша дар ҳамон тафаккуре дошт, ки аркони як давлатро аз дарун пӯк сохт ва ба фурӯпошӣ кашонд.
Таърих гувоҳӣ хоҳад дод, ки баҳои он худсариҳо ва қонуншиканиҳо, хуни беш аз сад ҳазор нерӯи амниятӣ ва оворагии як миллат буд; ҷинояте, ки на бо пружаи фазоӣ дар Иморот пок мешавад ва на аз ҳофизаи таърихи Афғонистон ва қурбониёни он покшуданӣ аст.