چه شد که پاکستان مهاجران افغان را اخراج کرد؟
نویسنده: احمد سعیدی، تحلیلگر مسائل افغانستان و منطقه (آلمان)، مخصوص برای “سنگر”
بدون شک سرا زیر شدن مهاجرین به داخل افغانستان مشکلات اقتصادی و سیاسی را بیشتر خواهد ساخت.
بر علاوه فقر ناتوانی و بی سر پناهی که دامنگیر مهاجرین ما در داخل افغانستان خواهد بود مشکل اساسی این است که فرزندان مهاجرین افغان که در پاکستان به زبان اردو و انگلیسی درس خوانده اند متاسفانه در افغانستان زمینه درس به زبان اردو و انگلیسی برای شان مساعد نیست.
به هر صورت از مسایل اقتصادی و امنیتی پاکستان گذشته بر میگردیم به اصل مطلب که چرا پاکستان مهاجرین افغان را اخراج کرد.
حالا این سئوال مطرح است که هدف دولت پاکستان از اجرای این طرح چیست؟
به عقیده من اهداف سیاسی طرح اخراج پناهندگان افغان از پاکستان نگاه عمیق به رویکرد استراتژیک پاکستان در قبال افغانستان، نشان میدهد که طرح عملیات اخراج پناهندگان افغان آنهم با این حجم وسیع و همزمان با فصل سردی هوا، بیش از هرچیزی بیانگر وجود یک «تنش سیاسی نهفته» میان دولت پاکستان و حکومت طالبان است.
این وضعیت دلالت واضح بر این مطلب دارد که کارکرد حکومت طالبان برای دولت پاکستان به عنوان حامی اصلی طالبان، مطابق توقع و مطالبات کلان سیاسی پاکستان نبوده است.
پاکستان انتظار داشت با حمایت و پیروزی مجدد طالبان، مسأله «مناقشات مرزی دیورند» و«منافع هند در افغانستان» بعنوان دو چالش اصلی پاکستان از ناحیه افغانستان، برای همیشه و به صورت اساسی، توسط طالبان حل و فصل شود، ولی چنین نشد.
با این نگاه، طرح اخراج پناهندگان افغان، ممکن است با هدف ابراز نارضایتی پاکستان از حکومت طالبان باشد که اگر اردو و استخبارات پاکستان به تداوم این راهبرد، عزم جدی گرفته باشند، در سالهای بعدی چشمانداز تحولات افغانستان و منطقه به گونه دیگری قابل تصور خواهد بود.
در یک جمع بندی، برداشت و تفسیر غالب در حال حاضر این است که مسأله اخراج پناهندگان افغان، در مرحله اول، یک اهرم فشار مقطعی علیه حکومت طالبان است تا حکومت طالبان را به پاسخگویی در برابر مطالبات اساسی پاکستان وادار کند.
از این رو، اگر حکومت طالبان نتواند مسیر را به سوی یک تعامل پویا و پایدار به سوی پاکستان بگشاید، ممکن است این نوع فشارهای پاکستان وارد فازهای مختلف دیگر شود.
در عین حال طرح اخراج پناهندگان افغان از پاکستان، یک ابزار فشار در برابر جامعه جهانی است تا جامعه جهانی و نهادهای مالی بینالمللی را به تأمین خواستههای مالی پاکستان ترغیب کند.
و گرنه، راه حل واقعی برای جلوگیری از مهاجرت گسترده افغانها به پاکستان این است که دولت پاکستان مانند دیگر همسایگان افغانستان، با تغییر استراتژی امنیتی- سیاسی خود در قبال افغانستان با جلوگیری از دهشت افکنی، جنگ داخلی و فروپاشی نظام در افغانستان، برای امنیت و ثبات پایدار در این کشور تلاش اساسی کند.